Ống inox uốn xong vài tuần nổi chấm gỉ — inox kém hay xưởng làm bẩn?

Vì sao inox lại nổi gỉ khi nó vốn không gỉ?

Thứ chống gỉ của inox là một lớp màng rất mỏng hình thành trên bề mặt khi kim loại tiếp xúc với không khí. Lớp đó tự phục hồi khi bị xước nhẹ, miễn là bề mặt còn sạch và còn chạm được với không khí. Đó là cơ chế, và nó giải thích cả hai vế: vì sao inox bền trong điều kiện thường, và vì sao nó vẫn có thể hỏng.

Hạt thép thường bám lên bề mặt inox phá đúng điều kiện đó. Bản thân hạt thép GỈ — nó là thép thường. Gỉ nở ra tại chỗ, và vì gỉ chiếm chỗ nhiều hơn kim loại sinh ra nó nên nó trồi lên thành một chấm nhìn thấy được. Nhìn qua thì tưởng cây inox đang gỉ; thật ra cái gỉ là hạt lạ nằm TRÊN nó.

Đây là lý do triệu chứng có hình dạng rất đặc trưng: chấm RỜI RẠC, nằm ở đúng những chỗ ống chạm vào thứ gì đó trong lúc gia công, xuất hiện sau vài ngày tới vài tuần chứ không ngay lập tức. Phần ống không chạm vào đâu thì vẫn sáng nguyên.

Và nó KHÔNG phải lỗi uốn. Cùng cơ chế xảy ra ở mọi nguyên công có tiếp xúc: cắt, kẹp, kê, khiêng, chải. Uốn chỉ là chỗ dễ lộ nhất vì đó là lúc ống bị ép mạnh vào khuôn — lý do inox cần cấu hình khuôn và con lăn riêng đã nêu ở máy uốn ống inox, và trang này nói phần hậu quả khi kỷ luật đó bị bỏ.

Nguồn nhiễm bẩn nằm ở đâu trong xưởng?

Ở những chỗ mà ai cũng đi qua mà không ai để ý, vì với thép thường thì chúng hoàn toàn vô hại.

Phân biệt nhiễm bẩn với gỉ thật thế nào?

Bằng ba câu hỏi, và cả ba đều trả lời được bằng mắt.

• PHÂN BỐ: nhiễm bẩn cho chấm RỜI RẠC đúng chỗ có tiếp xúc; hỏng thật thường đều hơn hoặc theo vùng chịu môi trường, không theo dấu tay người.
• THỜI ĐIỂM: nhiễm bẩn hiện sau vài ngày tới vài tuần, tức sau khi gia công; hỏng do môi trường thì cần lâu hơn nhiều và thường cả lô cùng bị.
• CHIỀU SÂU: chấm nhiễm bẩn nằm TRÊN bề mặt — lau kỹ thì lớp gỉ đi, để lộ bề mặt sáng bên dưới. Rỗ thật thì cạo sạch xong vẫn còn hố.
• Và một câu hỏi thứ tư đắt hơn ba câu kia cộng lại: cây cùng lô có không qua khâu đó thì có bị không? Không bị ⇒ nguồn nằm ở khâu, không nằm ở vật liệu. Đây cũng là phép tách đã dùng cho thép cuộn tồn kho — xem cuộn thép tồn kho bị gỉ trước khi duỗi.

Tách dụng cụ — kỷ luật rẻ nhất trong nhóm này

Cách chặn hiệu quả nhất không phải là làm sạch sau, mà là không để bẩn từ đầu. Toàn bộ chi phí là vài món đồ riêng và một chỗ để, và nó thay được phần lớn công xử lý về sau.

• Bộ khuôn, con lăn và má kẹp RIÊNG cho inox, không dùng chung với thép thường. Nếu buộc phải dùng chung thì làm sạch kỹ trước và chạy inox TRƯỚC khi chạy thép thường trong ca.
• Bàn chải, giẻ, đệm kê riêng. Bàn chải sắt không bao giờ chạm vào inox — dùng loại làm từ vật liệu không để lại hạt thép.
• Chỗ để inox tách khỏi khu mài và khu cắt đĩa, hoặc ít nhất có vách chắn tia lửa — phần chia vùng trong xưởng xem bố trí xưởng gia công thép.
• Dây buộc và đệm lót không phải thép trần khi bó và chở.
• Ghi rõ trên phiếu công việc rằng lô này là INOX — người đứng máy biết trước thì không phải nhớ lại sau.

Đã nổi chấm rồi thì xử tới đâu?

Xử được, nhưng đây là chỗ phải cẩn thận vì cách xử sai làm hỏng nặng hơn. Điều cần tránh trước tiên: Không chải bằng bàn chải sắt cho sạch chấm — đó chính là hành động nạp thêm hạt thép vào bề mặt, và nó biến vài chấm thành cả một vùng.

Thứ hai, không mài. Mài để lại bề mặt nhám hơn, và bề mặt nhám thì giữ bụi bẩn tốt hơn, nên lần sau nó bẩn nhanh hơn. Mài cũng có thể làm mất phần bề mặt mà hồ sơ sản phẩm đang yêu cầu.

Việc còn lại thuộc về hoá chất tẩy chuyên cho inox, và đó là chỗ trang này dừng: chọn loại nào cho mác inox nào, để bao lâu, xử nước thải ra sao — hỏi bên cấp vật tư và bên cấp hoá chất. Không có công thức dùng chung, và đoán sai thì hỏng bề mặt vĩnh viễn.

Danh mục kiểm lúc nhận vật tư — trong đó có bước quan sát bề mặt — đã có ở tiêu chí kỹ thuật cần kiểm khi nhận thép; với lô inox thì thêm một việc: ghi lại tình trạng bề mặt LÚC NHẬN, vì đó là mốc duy nhất để sau này phân định chấm gỉ sinh ra ở khâu nào.

Với lô đã giao hoặc đã lắp thì như mọi ca hàng không đúng hồ sơ: đo, chụp lại, ghi rõ hình dạng phân bố của các chấm, rồi báo — hình dạng đó chính là bằng chứng cho biết nguồn nằm ở khâu nào, và nó mất đi nếu ai đó chải sạch trước khi chụp.

Sai lầm thường gặp

• Kết luận "inox kém chất lượng" khi thấy chấm gỉ, mà không nhìn hình dạng phân bố của chúng.
• Chải bằng bàn chải sắt cho sạch chấm — nạp thêm đúng thứ đang gây ra chấm.
• Mài cho hết chấm, để lại bề mặt nhám bám bẩn nhanh hơn.
• Dùng chung khuôn, con lăn, má kẹp giữa inox và thép thường.
• Chạy thép thường trước rồi chạy inox sau trong cùng ca, trên cùng bộ khuôn.
• Để ống inox nằm chờ gần khu mài hoặc khu cắt đĩa.
• Bó và chở bằng dây thép trần.
• Không ghi INOX lên phiếu công việc, để người đứng máy tự nhận ra.
• Chải sạch chấm trước khi chụp ảnh báo cáo — mất luôn bằng chứng về nguồn.
• Tự chọn hoá chất tẩy theo kinh nghiệm thay vì hỏi bên cấp vật tư.