Thép còn dùng được hay không là câu của hồ sơ, đã có trang riêng. Câu của máy duỗi thì khác: vảy gỉ bong ra trong lúc chạy đi đâu. Nó dồn vào rãnh con lăn nắn, bám vào dẫn hướng và len vào bánh xe bộ đếm — ba chỗ, ba kiểu hỏng, không chỗ nào báo lỗi.
Viết bởi Nguyễn Đỗ Tùng — hơn 15 năm trong nghề cơ điện tử, Cử nhân Cơ khí (ĐH Công nghiệp Hà Nội, 2010).
Trước hết: hai câu hỏi khác nhau, đừng gộp
Câu thứ nhất — thép gỉ tới mức nào thì còn dùng được — là câu về VẬT LIỆU, và nó đã được trả lời đầy đủ ở đai thành phẩm bị gỉ khi để lâu chưa lắp: đọc mức gỉ theo bề mặt, vảy hay rỗ, và mức nào thì phải báo người nghiệm thu. Cách đọc đó áp cho cây thép và cho cuộn thép như nhau, nên trang này không chép lại.
Câu thứ hai — cho cuộn gỉ chạy qua máy duỗi thì hỏng gì — là câu về MÁY, và nó không suy ra được từ câu thứ nhất. Một cuộn gỉ nhẹ, hoàn toàn đạt theo thước đo vật liệu, vẫn có thể làm hỏng một loạt phôi và làm sai phép đo mét mà không ai nối được hai chuyện với nhau.
Gộp hai câu là chỗ hay mắc: xưởng kiểm gỉ, thấy chỉ là gỉ vàng bề mặt, kết luận "dùng được" rồi đưa thẳng cuộn lên giá xả. Kết luận đó đúng phần vật liệu và bỏ sót trọn phần máy.
Vảy gỉ bong ra trong lúc chạy thì nó đi đâu?
Dây đi qua ba cụm trước khi thành phôi cắt: con lăn nắn thẳng, bộ dẫn hướng, rồi cụm đo và cắt. Vảy gỉ bong ra ở cụm đầu tiên và phần lớn nằm lại ngay đó, vì con lăn ép dây chính là chỗ cạo lớp ngoài mạnh nhất. Phần còn lại theo dây đi tiếp.
| Vảy gỉ đọng ở đâu | Nó gây ra gì | Nhìn hoặc sờ thấy gì | Ngưỡng số liệu |
|---|---|---|---|
| Rãnh con lăn nắn | Hạt cứng kẹt giữa con lăn và dây, hằn vệt dọc lên thân thép | Vệt chạy dọc suốt chiều dài phôi, lặp lại đều trên mọi cây | đang cập nhật |
| Mặt dẫn hướng | Bột gỉ nén lại thành lớp, lỗ dẫn hẹp dần, dây đi nặng | Dây giật khựng từng nhịp; quệt ngón tay vào lòng dẫn hướng ra bột nâu đỏ | đang cập nhật |
| Bánh xe hoặc con lăn của bộ đếm | Bánh trượt trên dây thay vì lăn theo, đếm thiếu mét | Phôi ra ngắn dần so với số cài, mức hụt tăng theo thời gian chạy | đang cập nhật |
| Rơi xuống bàn máy và nền | Hạt cứng bị guốc giày nghiền, quét lên chỗ khác trong xưởng | Lớp bụi nâu đỏ quanh chân máy, đậm nhất phía cụm nắn | đang cập nhật |
Cột "Ngưỡng số liệu" để trống vì mức vảy gỉ bao nhiêu thì phải dừng làm sạch, và chu kỳ vệ sinh dẫn hướng khi chạy thép bẩn, đều là thông số của nhà sản xuất máy trong hồ sơ đi kèm — trang này không tự đặt. Ba hàng đầu đều dẫn sang một trang đã có: vệt hằn dọc xem thép duỗi ra bị hằn vết, xước, tróc mạ, còn phôi ra sai chiều dài xem máy duỗi cắt sai kích thước, lỗi sensor.
Vì sao hụt mét do gỉ lại khó phát hiện hơn hụt mét do sensor?
Vì nó TĂNG DẦN chứ không nhảy bậc. Bộ đếm hỏng hoặc đặt sai thì lệch ngay từ cây đầu tiên và giữ nguyên mức lệch đó; ai đo cây đầu ca cũng bắt được. Bánh đếm bị bột gỉ len vào thì ban đầu vẫn lăn gần đúng, trượt nhiều thêm khi lớp bột dày lên, nên cây đầu ca đo ra đạt và cây cuối ca thì không.
Hình dạng đó trùng với hình dạng của hao mòn, nên nó hay bị chẩn nhầm thành "máy cũ rồi, đến lúc chỉnh lại". Điểm phân biệt rẻ nhất: hao mòn thì sáng hôm sau vẫn lệch đúng mức tối qua, còn bột gỉ thì lau sạch bánh đếm là lệch biến mất ngay trong ngày.
Vì vậy khi chạy cuộn tồn kho, nên đo lại chiều dài phôi ở giữa ca chứ không chỉ đo cây đầu — cùng tinh thần đo theo hàng số thay vì đo một mẫu, đã nói ở cữ dừng có trôi theo thời gian. Ghi vài mốc đo trong ca cho phép nhìn ra xu hướng, mà một phép đo đơn lẻ thì không.
Phần hao hụt do phải cắt bỏ đoạn đầu cuộn thì tính riêng và có công thức sẵn — xem tính hao hụt khi duỗi thép cuộn. Với cuộn tồn kho lâu, đoạn phải bỏ thường dài hơn cuộn mới, và đó là con số nên ghi lại theo từng cuộn thay vì dùng một mức chung.
Cuộn tồn kho nên xử thế nào trước khi lên giá xả?
Khâu đặt và xả cuộn đã có trang riêng ở đặt và xả cuộn thép vào máy duỗi — phần dưới đây chỉ là những gì thêm vào khi cuộn đã nằm kho lâu.
- Xem lớp ngoài trước khi cắt dây buộc: gỉ vàng đều, hay vảy tróc từng mảng, hay đã rỗ. Phân mức theo cách đọc ở trang gỉ đai, và với mức rỗ thì báo trước khi làm gì tiếp.
- Cạo và quét lớp vảy rời ở phần ngoài cuộn khi còn nằm trên bãi — làm ở đó thì bụi rơi xuống bãi, làm trên giá xả thì bụi rơi vào máy.
- Bỏ đoạn đầu cuộn dài hơn thường lệ, và ghi lại số mét đã bỏ cho riêng cuộn đó.
- Chạy thử một đoạn rồi dừng, mở nhìn rãnh con lăn và lòng dẫn hướng trước khi cho chạy hàng loạt.
- Lau bánh đếm trước khi vào lô, và đo lại chiều dài phôi ở giữa ca chứ không chỉ cây đầu.
- Chạy cuộn tồn kho vào cuối ca nếu xếp được, để phần vệ sinh máy nằm gọn trong lượt dọn cuối ngày.
Gạch đầu dòng cuối không phải mẹo vặt: nó đổi chỗ đặt công vệ sinh chứ không thêm công, và nó tránh việc bụi gỉ của cuộn cũ đi theo vào lô thép mới chạy ngay sau đó. Nếu cuộn tồn kho chiếm phần lớn phôi trong kỳ, cân nhắc lại cách trữ phôi — so cuộn với cây theo hao hụt và mặt bằng xem phôi thép cuộn hay thép cây.
Gỉ có làm sai phép đo đường kính không?
Có, và nó sai về phía nguy hiểm hơn: thước cặp kẹp qua lớp vảy sẽ cho số LỚN hơn đường kính thép thật bên dưới. Cây đo ra đạt trong khi thép bên trong đã mỏng đi là ca tệ nhất, vì nó đi lọt qua đúng cái bước lẽ ra phải chặn nó.
Cách tránh nằm ở thao tác chứ không ở dụng cụ: làm sạch chỗ định đo trước khi đặt thước, và đo ở vài vị trí dọc cây chứ không một chỗ. Với cuộn đã rỗ thì đo tại điểm rỗ nặng nhất, vì đó mới là tiết diện quyết định.
Phần dung sai đường kính theo tiêu chuẩn và ranh giữa dung sai NGUYÊN LIỆU với độ chính xác của MÁY đã có ở dung sai thép theo TCVN 1651. Điểm cần nhớ ở đây chỉ là: sai số do lớp gỉ không phải dung sai, nó là lỗi phép đo, và nó không nằm trong bất kỳ dải cho phép nào.
Sai lầm thường gặp
- Kiểm gỉ xong, kết luận thép còn dùng được rồi đưa thẳng lên giá xả — đúng phần vật liệu, bỏ sót trọn phần máy.
- Cạo vảy gỉ khi cuộn đã nằm trên giá xả, nên bụi rơi thẳng vào cụm con lăn và dẫn hướng.
- Chỉ đo chiều dài phôi ở cây đầu ca, nên không thấy mức hụt tăng dần trong ca.
- Thấy phôi ngắn dần liền chỉnh bù trên bộ đếm, thay vì lau bánh đếm trước.
- Chẩn "máy cũ, đến lúc chỉnh lại" cho một hiện tượng biến mất ngay sau khi lau sạch.
- Kẹp thước qua lớp vảy để đo đường kính rồi ghi số đó vào hồ sơ.
- Dùng chung một mức hao hụt cho cả cuộn mới lẫn cuộn tồn kho lâu.
- Cho cuộn tồn kho chạy ngay trước một lô thép mới, để bụi gỉ đi theo sang lô sạch.
Bài liên quan trong danh mục
Câu hỏi thường gặp
Phần vật liệu thì đọc theo mức gỉ như với thép thành phẩm — gỉ vàng mỏng đều thường khác hẳn vảy tróc hay bề mặt đã rỗ. Phần máy thì vẫn phải xử: cạo lớp vảy rời khi cuộn còn ở bãi, bỏ đoạn đầu dài hơn thường lệ, chạy thử một đoạn rồi mở nhìn rãnh con lăn trước khi chạy hàng loạt.
Bột gỉ len vào bánh xe của bộ đếm làm nó trượt trên dây thay vì lăn theo, nên máy đếm thiếu mét. Khác với lỗi sensor ở chỗ nó tăng dần trong ca chứ không lệch cố định từ cây đầu: hao mòn thì hôm sau vẫn lệch đúng mức tối qua, còn bột gỉ thì lau sạch bánh đếm là hết ngay trong ngày.
Trên bãi, khi cuộn còn chưa lên máy. Cạo trên giá xả thì bụi và vảy rơi thẳng vào cụm con lăn nắn với bộ dẫn hướng — đúng hai chỗ mà vảy gỉ gây hại nhất, một chỗ hằn vệt dọc lên thân thép, một chỗ làm dây đi nặng và giật khựng.
Không, và nó sai về phía nguy hiểm: thước kẹp qua lớp vảy cho số lớn hơn đường kính thép thật bên dưới, nên cây đã mỏng đi vẫn đo ra đạt. Làm sạch chỗ định đo trước khi đặt thước, đo vài vị trí dọc cây, và với cuộn đã rỗ thì đo tại điểm rỗ nặng nhất.
Cần tư vấn theo nhu cầu cụ thể?
Gửi thông tin công trình/xưởng — chúng tôi tư vấn chọn đúng model theo đúng nhu cầu của bạn.
Gửi yêu cầu tư vấn