Vết hằn chạy DỌC thân thép sau khi duỗi là dấu của con lăn nắn siết quá tay hoặc rãnh con lăn đã hỏng bề mặt. Trên thép đen đây thường là vấn đề ngoại quan; trên dây mạ kẽm thì vết hằn phá lớp mạ, và chỗ mất mạ là chỗ bắt đầu gỉ.
Viết bởi Nguyễn Đỗ Tùng — hơn 15 năm trong nghề cơ điện tử, Cử nhân Cơ khí (ĐH Công nghiệp Hà Nội, 2010).
Vết chạy dọc hay vết rải rác — khác nhau thế nào?
Thép đi qua cụm nắn theo một đường thẳng, tiếp xúc với con lăn tại những vị trí cố định trên chu vi. Vì vậy vết do CON LĂN để lại luôn chạy liên tục dọc theo trục và nằm đúng trên vài đường sinh nhất định — soi một đoạn là thấy ngay tính quy luật đó.
| Kiểu vết trên thép ra | Nghiêng về nguyên nhân | Kiểm gì trước | Ngưỡng số liệu |
|---|---|---|---|
| Vệt liên tục chạy dọc, nằm trên vài đường cố định | Con lăn nắn siết quá chặt | Giảm dần lực siết tới mức vừa đủ thẳng, ⛔ không siết dư | đang cập nhật |
| Vệt dọc kèm gờ nhọn hoặc rách bề mặt | Rãnh con lăn đã sứt hoặc có gờ sắc | Soi mặt rãnh; gờ sắc thì thay, ⛔ không chỉnh lực cứu được | đang cập nhật |
| Vết rải rác ⛔ không theo quy luật | Vụn kim loại, cát bám kẹt giữa thép và con lăn | Vệ sinh cụm nắn và làm sạch phôi trước khi vào máy | đang cập nhật |
| Bề mặt bạc trắng, tróc từng mảng (dây mạ kẽm) | Lớp mạ bị bong do ép và trượt đồng thời | Giảm siết; kiểm phôi có bị trượt trong cụm nắn ⛔ không | đang cập nhật |
| Vết đậm dần qua từng cuộn | Rãnh con lăn mòn dần nên phải siết ngày một chặt | Dừng vòng chỉnh, kiểm rãnh — xem mục dưới | đang cập nhật |
Cột "Ngưỡng số liệu" (độ sâu vết cho phép, chiều dày lớp mạ còn lại) để trống vì trang này ⛔ chưa có nguồn đo thật — yêu cầu ngoại quan của thép cốt bê tông thuộc hồ sơ nghiệm thu của công trình, ⛔ không có mức dùng chung. Nếu vấn đề là thép ⛔ không thẳng chứ ⛔ không phải bề mặt, xem sắt duỗi ra không thẳng phải làm sao.
Vì sao lực siết lại tăng dần mà ⛔ không ai chủ ý?
Rãnh con lăn nắn mòn dần thì thép ⛔ còn được ôm chặt như cũ, nên đường ra kém thẳng hơn. Phản xạ quen thuộc là siết thêm cho thẳng lại — có tác dụng ngay, nhưng lực lớn hơn vừa hằn sâu hơn lên thép vừa làm rãnh mòn nhanh hơn, nên ít lâu sau lại phải siết tiếp.
Đây đúng cùng một họ phản xạ với hai ca đã mô tả ở nơi khác trên site: siết bánh tì khi máy duỗi cắt ra sai chiều dài, và siết khuôn kẹp khi ống trượt trong khuôn kẹp lúc uốn. Cơ chế đã trình bày đủ ở đó nên ⛔ không lặp lại — điều đáng nói ở đây là HỆ QUẢ khác: hai ca kia hỏng KÍCH THƯỚC, ca này hỏng BỀ MẶT.
Dấu hiệu nhận ra đúng vòng này: vết hằn đậm dần qua từng cuộn, và mỗi lần siết chỉ giữ được thẳng ngắn hơn lần trước. Khi đó việc cần làm là kiểm rãnh con lăn, ⛔ không phải siết tiếp.
Vì sao vết trên dây mạ kẽm đắt hơn hẳn vết trên thép đen?
Trên thép đen làm cốt bê tông, một vệt hằn nông chủ yếu là chuyện ngoại quan — thép nằm trong bê tông và ⛔ không phụ thuộc vào bề mặt để chống ăn mòn.
Trên dây mạ kẽm thì lớp mạ CHÍNH LÀ thứ chống gỉ. Chỗ bị hằn tróc mạ là chỗ thép nền lộ ra, và nó bắt đầu gỉ trước phần còn lại — điều này đặc biệt đáng ngại khi dây đi tiếp vào máy đan lưới B40 hoặc làm kẽm gai, vì sản phẩm cuối nằm ngoài trời suốt vòng đời.
Mức độ nhạy còn khác nhau theo kiểu mạ: lớp mạ nhúng nóng và lớp mạ điện phân ⛔ không cùng chiều dày và ⛔ không cùng độ bám — xem mạ kẽm nhúng nóng và mạ điện phân khác nhau thế nào. Vì vậy cùng một lực siết có thể an toàn với lô dây này mà ⛔ không an toàn với lô sau.
Lỗi này lộ ra rất muộn: hàng rào nhìn hoàn hảo lúc bàn giao, gỉ hiện thành các vệt CHẠY DỌC theo đúng đường con lăn sau vài mùa mưa. Lúc đó ⛔ không còn truy được về lô nào nếu ⛔ không ghi — xem nhật ký máy.
Khi nào còn chỉnh được, khi nào phải thay con lăn?
| Trạng thái rãnh con lăn | Còn dùng được | Phải thay |
|---|---|---|
| Bám vụn kim loại, dầu | Vệ sinh rồi chạy thử một đoạn, soi lại bề mặt | — |
| Mặt rãnh còn nguyên, chỉ siết hơi quá | Giảm lực siết tới mức vừa đủ thẳng | — |
| Rãnh mòn rộng ra, phải siết ngày một chặt | — | Vòng siết-mòn ⛔ không tự dừng, chỉnh tiếp chỉ kéo dài |
| Mép rãnh có gờ sắc hoặc sứt | — | Gờ sắc rạch bề mặt MỌI cây chạy qua sau đó |
| Con lăn rơ, lắc được trên trục | — | Vết sẽ ⛔ không đều và đổi vị trí; cần thợ kiểm cụm trục |
Ranh giới là GỜ SẮC: rãnh còn nhẵn đều thì giảm lực siết là hết vết; đã có gờ thì mọi cây thép chạy qua đều bị rạch, và ⛔ không có mức siết nào tránh được. Đây cũng là mục nên soi khi mua máy đã dùng — xem giá và thẩm định máy duỗi cắt cũ.
Kiểm lúc nào cho kịp?
- Soi thân cây ĐẦU TIÊN sau mỗi lần chỉnh lực siết — đây là lúc rẻ nhất để phát hiện, vì cả lô chưa chạy.
- Soi lại giữa lô nếu chạy dây mạ kẽm: vết đậm dần chỉ nhận ra khi so cây đầu với cây giữa lô.
- Chỉnh lực siết theo nguyên tắc TĂNG DẦN tới mức vừa đủ thẳng rồi dừng, ⛔ không siết dư "cho chắc".
- Làm sạch phôi trước khi vào cụm nắn — cát và vụn kim loại bám theo là nguồn vết rải rác thường bị đổ nhầm cho con lăn.
- Ghi lại lực siết đã dùng kèm loại dây của từng lô, vì lô mạ khác nhau chịu được mức siết khác nhau — xem bảo trì máy uốn ống, máy duỗi cắt sắt.
Bài liên quan trong danh mục
Câu hỏi thường gặp
Tùy dùng vào việc gì. Với thép cốt bê tông, vệt hằn nông chủ yếu là vấn đề ngoại quan vì thép nằm trong bê tông; yêu cầu cụ thể thuộc hồ sơ nghiệm thu của công trình, không có mức dùng chung. Với dây mạ kẽm làm hàng rào thì khác hẳn: chỗ tróc mạ là chỗ sẽ gỉ trước, và sản phẩm nằm ngoài trời suốt vòng đời.
Thường là có chỉnh, chỉ là chỉnh dần từng chút. Rãnh con lăn mòn thì thép ra kém thẳng, phản xạ là siết thêm; lực lớn hơn vừa hằn sâu hơn vừa làm rãnh mòn nhanh hơn, nên lại phải siết tiếp. Dấu hiệu nhận ra: mỗi lần siết chỉ giữ được thẳng ngắn hơn lần trước — lúc đó phải kiểm rãnh chứ không siết nữa.
Chỉnh theo hướng TĂNG DẦN thay vì siết chặt rồi nới: tăng tới đúng mức vừa đủ thẳng thì dừng, không siết dư cho chắc. Nếu ở mức vừa đủ thẳng mà vết vẫn sâu, thì nguyên nhân nằm ở bề mặt rãnh chứ không ở lực — lúc đó phải soi rãnh tìm gờ sắc hoặc vết mòn.
Không xử được trên phần dây đã chạy — lớp mạ đã tróc thì không phục hồi tại xưởng. Điều tệ hơn là lỗi lộ ra rất muộn: hàng rào nhìn hoàn hảo lúc bàn giao, gỉ hiện thành các vệt chạy dọc sau vài mùa mưa. Vì vậy phép soi thân cây đầu sau mỗi lần chỉnh lực siết là việc đáng làm nhất.
Cần tư vấn theo nhu cầu cụ thể?
Gửi thông tin công trình/xưởng — chúng tôi tư vấn chọn đúng model theo đúng nhu cầu của bạn.
Gửi yêu cầu tư vấn