Đai đúng kích thước cả tháng rồi lệch dần — cữ dừng có "trôi" theo thời gian không?

Trôi cữ khác lỗi cài đặt sai ở chỗ nào?

Cữ dừng cơ khí (cữ cơ, vấu chặn, điểm tựa hành trình) làm việc bằng cách chịu va chạm lặp lại: cữ nhận lực dừng của phôi hàng chục nghìn lần mỗi tháng. Bề mặt tì của cữ hao mòn rất chậm sau mỗi lần va chạm — chậm tới mức không đo được sau một ca, nhưng cộng dồn qua nhiều tháng thì thành một khoảng lệch đo được.

Lỗi cài đặt sai thì khác hẳn: ai đó chỉnh nhầm số hoặc xê dịch cữ trong một lần thao tác, và sai lệch đó CỐ ĐỊNH ngay từ chiếc đai tiếp theo — dễ phát hiện vì nó xuất hiện đột ngột đúng sau một lần động vào máy.

Trôi do hao mòn thì ngược lại: không ai động vào cữ, kích thước vẫn đúng trong nhiều tuần, rồi lệch dần từng chút một — đúng kiểu diễn biến đã nêu ở tiếng ồn, rung tăng dần do bạc đạn cho một bộ phận khác của máy, nhưng ở đây là cữ dừng chứ không phải ổ trục.

Vì sao khó phát hiện bằng cách nhìn một chiếc đai?

Mức trôi mỗi tuần thường nhỏ hơn nhiều so với sai số một người thợ chấp nhận được khi nhìn bằng mắt. Đo một chiếc đai hôm nay so với bản vẽ vẫn "đạt", đo chiếc đai tháng sau so với bản vẽ cũng "đạt" — nhưng nếu đặt hai số đo cạnh nhau, khoảng lệch giữa chúng đã đủ lớn để đáng để ý.

Đây chính là lý do phải SO SÁNH THEO THỜI GIAN chứ không chỉ so với bản vẽ. Cách ghi số đo định kỳ vào một chỗ cố định để so sánh được qua từng tuần, từng tháng đã có ở nhật ký máy ghi gì để truy lỗi; trang này không lặp lại cách ghi, chỉ nói riêng về việc ÁP nó cho cữ dừng.

Đọc hàng số đo theo thời gian để nhận ra trôi

Chu kỳ đo lại nên dày hay thưa?

Không có một chu kỳ đúng cho mọi xưởng, vì tốc độ trôi phụ thuộc sản lượng chạy qua cữ đó mỗi ngày: cữ chịu vài nghìn lần va chạm mỗi tuần trôi nhanh hơn cữ chỉ chạy vài trăm lần. Xưởng sản lượng lớn nên đo dày hơn xưởng sản lượng nhỏ.

Cách thực dụng là bắt đầu với một chu kỳ bất kỳ (vd đầu mỗi tuần), đo và ghi vài lần liên tiếp, rồi nhìn lại hàng số: nếu mức trôi giữa các lần đo gần như bằng không, có thể giãn chu kỳ ra; nếu mức trôi đã đáng kể giữa hai lần đo liên tiếp, phải đo dày hơn.

Khi phát hiện trôi đã vượt mức chấp nhận, việc xử lý là hiệu chỉnh lại cữ về đúng vị trí — không phải chỉnh bù kích thước cài đặt để "cho ra đúng số" trong khi cữ vẫn ở vị trí đã mòn. Chỉnh bù kiểu đó che mất luôn dấu hiệu hao mòn thật, tới lúc cữ mòn nặng hơn thì hết bù nổi.

Trôi cữ hay là thứ khác? Ba nguồn dễ lẫn

Trước khi kết luận cữ trôi, loại ba nguồn cho ra triệu chứng rất giống — cùng là "lệch dần theo thời gian" nhưng sửa ở ba chỗ khác nhau.

DỤNG CỤ ĐO trôi chứ không phải cữ: khi đó máy vẫn đúng, chỉ có thước sai — và mọi người đều đo ra cùng một số sai. Cách tự kiểm có ở dụng cụ đo kiểm ở xưởng gia công thép.

ĐỔI LÔ THÉP: lô mới có độ bật lại khác nên đai ra khác, dù cữ không hề đổi — xem đai bẻ xong bị mở góc do đàn hồi.

MÒN KHUÔN hoặc mòn chốt: lệch cũng tăng dần, nhưng kèm dấu trên chính khuôn — xem chọn, đổi bộ khuôn theo phi thép.

Ghi số đo theo SỰ KIỆN vào sổ là cách duy nhất phân được ba nguồn này, vì cả ba chỉ lộ ra khi có hàng số cũ để so — xem nhật ký máy: ghi gì để truy lỗi.

Sai lầm thường gặp

• Chỉ so kích thước đai với bản vẽ, không so với số đo của chính máy đó ở tuần trước.
• Thấy lệch nhẹ liền nghi ngay lỗi cài đặt, bỏ qua khả năng trôi tích lũy do hao mòn.
• Chỉnh bù số cài đặt để che mức trôi, thay vì hiệu chỉnh lại vị trí cữ.
• Dùng cùng một chu kỳ đo định kỳ cho mọi xưởng bất kể sản lượng chạy qua cữ.
• Không ghi số đo theo thời gian ở một chỗ cố định, nên không có gì để so sánh khi nghi trôi.