Con lăn quay đều mà thép đứng yên nghĩa là ma sát giữa con lăn và thân thép không thắng nổi lực cản phía sau. Bốn chỗ gây ra chuyện đó phân biệt được bằng vệt trượt trên thân thép, mặt rãnh con lăn và tiếng máy — không cần tháo máy ra mới biết.
Viết bởi Nguyễn Đỗ Tùng — hơn 15 năm trong nghề cơ điện tử, Cử nhân Cơ khí (ĐH Công nghiệp Hà Nội, 2010).
Bốn nhóm nguyên nhân, phân biệt bằng dấu hiệu nào?
Cả bốn nhóm đều cho ra cùng một hiện tượng nhìn từ xa: con lăn quay, thép không tiến. Thứ tách chúng ra là chỗ có vệt trượt, mặt rãnh con lăn và cách máy phản ứng khi tăng tải.
| Nhìn hoặc nghe thấy | Nghi chỗ nào | Thử ngay bằng cách nào |
|---|---|---|
| Vệt sáng bóng chạy dọc thân thép tại chỗ con lăn tì, có bụi kim loại mịn bám ở rãnh | Lực ép con lăn thiếu — thép trượt dưới con lăn | Tăng ép từng nấc nhỏ, đẩy thử một cây, xem vệt trượt còn không |
| Đáy rãnh con lăn bóng lì, mất hẳn vân nhám, cạnh rãnh tròn đi | Rãnh mòn nên không còn bám | Sờ đáy rãnh bằng móng tay: rãnh còn tốt thì cảm giác ráp, rãnh mòn thì trơn như gương |
| Thép đi được khi có người đỡ nhẹ ở đầu vào, buông ra thì đứng | Tải đầu vào nặng: giá đỡ, cuộn nặng, rãnh dẫn kẹt | Bỏ tải đầu vào ra, nạp một đoạn phôi ngắn rời và chạy thử |
| Con lăn quay chậm lại rõ rệt hoặc rít lên đúng lúc thép chớm tiến | Truyền động trượt phía sau con lăn | Đánh dấu phấn lên puli và lên trục con lăn, chạy chậm rồi xem hai dấu còn đi cùng nhau không |
| Thép chỉ đứng khi tới đoạn thân cong, đoạn thẳng thì đi bình thường | Phôi cong nên chèn vào rãnh dẫn | Lăn cây thép trên nền phẳng, nhìn khe hở dưới bụng cây |
Dòng thứ tư là dòng dễ chẩn nhầm nhất, vì mắt chỉ thấy con lăn vẫn quay mà không thấy nó quay chậm hơn lệnh. Vết phấn trên puli và trên trục là phép đo rẻ nhất để tách nó ra.
Ép con lăn tới mức nào là đủ mà chưa quá tay?
Ép thiếu thì thép trượt; ép quá thì thân thép hằn vết con lăn thành đường rãnh chạy dọc cây, và ổ đỡ con lăn nóng lên thấy rõ khi sờ vào sau vài chục cây. Khoảng đúng nằm giữa hai dấu hiệu đó, và cách tìm là tăng từng nấc nhỏ rồi đẩy thử, thay vì siết hết cỡ một lần cho chắc.
Mỗi lần đổi phi thép là một lần phải xem lại lực ép, vì cùng một mức ép cho ra lực bám khác nhau trên hai đường kính khác nhau. Thao tác đổi cỡ đi kèm những gì có ở chọn và đổi bộ khuôn theo phi thép.
Nếu thân thép dính dầu mỡ thì lực ép đúng vẫn trượt — dầu làm mất ma sát ngay tại mặt tiếp xúc. Trường hợp này xử ở chỗ phôi chứ không ở chỗ máy, xem dầu mỡ bám lên phôi và đai.
Khi nào chuyện này không phải lỗi con lăn?
Nếu thép đứng yên vì đầu nó đã tì vào một thứ gì đó phía trước thì con lăn chỉ là nơi hiện tượng lộ ra. Nhìn đầu thanh trước khi nhìn con lăn: đầu tì vào cữ chặn, đầu chớm vào khuôn uốn, hoặc cây trước còn nằm lại trong khuôn chưa ra hết đều cho cùng một cảnh.
Ca cây trước còn kẹt lại trong khuôn hay gặp sau một lần máy dừng dở chu trình — xem máy dừng giữa chu trình, thép còn kẹt trong khuôn.
Còn khi phôi cong sẵn từ bãi thì chỉnh máy bao nhiêu cũng chỉ đỡ được một phần, vì mỗi cây cong một kiểu. Chỗ xử là khâu duỗi và khâu xếp phôi, xem sắt duỗi không thẳng phải làm sao.
Dấu hiệu nào nói rằng con lăn đã tới lúc thay?
Rãnh mòn có ba dấu nhìn và sờ được: đáy rãnh bóng lì mất vân, thành rãnh loe rộng ra so với con lăn còn mới của cùng bộ, và vết ăn không đều giữa hai đầu rãnh. Dấu thứ ba đáng chú ý nhất vì nó nói rằng con lăn đang ăn lệch, và lệch đó sẽ kéo cây thép chạy chệch.
Con lăn mòn lệch thường đi kèm tiếng lạ tăng dần theo thời gian chứ không xuất hiện đột ngột. Khi tiếng ồn và rung là dấu hiệu dẫn đường, cách lần theo có ở tiếng ồn và rung tăng dần, bạc đạn.
Kiểm con lăn thuộc nhóm việc đầu ca chứ không phải việc chỉ làm khi hỏng, vì lúc máy chưa nóng thì vết bóng và vết mòn lệch nhìn rõ hơn. Danh mục đầu ca có ở checklist kiểm máy trước ca.
Sai lầm thường gặp
- Siết hết cỡ lực ép ngay lần đầu, thép hết trượt nhưng thân cây mang vết hằn chạy dọc.
- Kết luận con lăn mòn mà chưa sờ đáy rãnh, trong khi nguyên nhân thật là dầu mỡ trên thân thép.
- Bỏ qua tải ở đầu vào: giá đỡ nặng hoặc rãnh dẫn kẹt cũng cho đúng hiện tượng trượt.
- Không đánh dấu phấn lên puli, nên bỏ sót ca truyền động trượt vì mắt vẫn thấy con lăn quay.
- Đổi phi thép mà giữ nguyên mức ép của cỡ trước.
- Chỉnh con lăn trong khi cây thép trước còn nằm lại trong khuôn.
Bài liên quan trong danh mục
Câu hỏi thường gặp
Nhìn thân cây thép ngay chỗ con lăn tì. Có vệt sáng bóng chạy dọc và bụi kim loại mịn bám ở rãnh nghĩa là thép đang trượt dưới con lăn, hướng xử là lực ép hoặc mặt rãnh. Không có vệt trượt nghĩa là thép bị giữ ở chỗ khác, khi đó phải nhìn đầu thanh xem nó đã tì vào cữ chặn hay vào khuôn chưa.
Sờ đáy rãnh bằng móng tay: rãnh còn tốt cho cảm giác ráp, rãnh mòn trơn như gương. Nhìn thêm hai dấu nữa là thành rãnh loe rộng so với con lăn mới cùng bộ, và vết ăn không đều giữa hai đầu rãnh. Dấu cuối đáng ngại nhất vì con lăn ăn lệch sẽ kéo cây thép chạy chệch chứ không chỉ trượt.
Có, nhưng ép quá tay thì thân thép hằn vết con lăn thành đường rãnh dọc cây và ổ đỡ nóng lên thấy rõ khi sờ sau vài chục cây. Cách tìm mức đúng là tăng từng nấc nhỏ rồi đẩy thử, dừng lại ngay khi hết trượt. Mỗi lần đổi phi thép phải xem lại mức ép vì cùng một mức cho lực bám khác nhau trên hai đường kính.
Có, và đây là ca hay bị chẩn nhầm thành con lăn mòn. Dầu mỡ làm mất ma sát ngay tại mặt tiếp xúc nên lực ép đúng vẫn trượt, còn tăng ép thì chỉ làm hằn thân thép. Chỗ xử nằm ở khâu phôi: lau sạch đoạn thân sẽ đi qua con lăn và tìm xem dầu từ đâu bám vào.
Đánh dấu phấn lên puli và lên trục con lăn rồi chạy chậm, nếu hai dấu không còn đi cùng nhau thì truyền động đang trượt. Dấu hiệu nghe được là con lăn chậm lại rõ rệt hoặc rít lên đúng lúc thép chớm tiến, tức là trượt chỉ xuất hiện khi có tải chứ không xuất hiện lúc chạy không.
Cần tư vấn theo nhu cầu cụ thể?
Gửi thông tin công trình/xưởng — chúng tôi tư vấn chọn đúng model theo đúng nhu cầu của bạn.
Gửi yêu cầu tư vấn