Đột lỗ trên cánh thép V, U, I — khác đột trên tấm phẳng chỗ nào?

Ba thứ đổi khi phôi không còn là tấm phẳng

Chỗ tì cần CHỖ, nên chiều dài cây còn lại cũng quyết định được hay không — đó là lý do thứ tự nguyên công phải chốt trước, xem cắt trước hay đột lỗ trước trên thép hình.

Máy đột được thiết kế quanh một giả định: phôi nằm phẳng, áp đều lên mặt cối, và lực dập đi vuông góc xuống. Thép tấm thoả cả ba. Thép hình thì phá cả ba, và phá theo ba cách khác nhau.

Thứ nhất, CHỖ TÌ. Cánh chữ V hay chữ U chỉ rộng bằng một phần của cây, nên diện tích áp lên cối nhỏ hơn hẳn. Phần bụng và cánh kia thì chìa ra ngoài, và chúng tạo mô-men làm cây có xu hướng LẬT ngay lúc chày chạm xuống.

Thứ hai, CÁNH CÓ THỂ NGHIÊNG. Một số thép hình có mặt trong cánh không song song với mặt ngoài. Khi đó chày đi vuông góc với mặt trên nhưng mặt dưới thì không vuông góc với chày, và lỗ ra méo ở mặt thoát.

Lực dập cần cho từng độ dày thì vẫn tra theo cùng một bảng như với thép tấm — xem bảng công suất đột lỗ theo độ dày; phần khác đi nằm ở CÁCH ĐẶT PHÔI chứ không ở lực.

Thứ ba, PHẦN CÒN LẠI CỦA CÂY. Cây thép hình thường dài, và phần chìa ra ngoài máy tự võng theo trọng lượng — cùng cơ chế đã mô tả ở cán ren thanh thép dài: đỡ thanh thế nào, chỉ khác là ở đây phần võng làm cánh bị bẩy lên khỏi mặt cối.

Đọc dấu trên lỗ và trên cây

Ba dấu dưới đây tách được ba nguyên nhân trên, và cả ba đọc được ngay tại máy.

Đỡ chống lật — làm thế nào?

Nguyên tắc chỉ có một: đưa thêm điểm tì để triệt mô-men lật, và đưa ở phía ĐỐI DIỆN với phần chìa ra. Cách làm cụ thể tuỳ tiết diện, nhưng ba việc dưới đây áp cho gần hết các ca.

• Kê đỡ dưới phần bụng hoặc cánh kia, sát vị trí đột nhất có thể — càng xa thì càng không triệt được lật.
• Đỡ phần cây chìa ra ngoài bằng giá, căn NGANG MẶT BÀN máy chứ không ngang mặt nền.
• Với cánh nghiêng, dùng miếng kê chêm cho mặt dưới áp đều lên cối — Không để cánh tì bằng một cạnh.
• Đột thứ tự từ đầu này sang đầu kia thì cây phải được đẩy dần; mỗi lần đẩy là một lần đặt lại, nên kiểm lại chỗ kê chứ không đẩy rồi đột luôn.
• Với dãy nhiều lỗ trên cùng một cánh, phần biến dạng cộng dồn vẫn xảy ra như trên tấm — xem đột nhiều lỗ gần nhau, tấm thép bị vênh.

Khi nào không nên đột mà chuyển sang khoan?

Bốn giới hạn chung của đột lỗ — lỗ quá gần mép, vật liệu quá dày, thép quá cứng, và yêu cầu vị trí quá chặt — đã có bảng đầy đủ ở khi nào phải khoan thay vì đột lỗ. Trang này không chép lại, chỉ thêm hai giới hạn RIÊNG của thép hình.

Giới hạn thứ nhất: lỗ quá gần BỤNG. Góc lượn nối cánh với bụng là vùng dày lên và cứng hơn, và nó Không nằm phẳng. Chày ăn vào vùng đó là ăn vào một mặt không đều — bên dày bên mỏng.

Giới hạn thứ hai: tiết diện quá nhỏ hoặc cánh quá hẹp để kê đỡ. Khi không có chỗ nào đặt được điểm tì đối diện thì cây sẽ lật bất kể siết thế nào, và siết mạnh hơn chỉ làm móp cánh.

Cả hai giới hạn này không phải chuyện của máy — máy vẫn đủ lực. Chúng là chuyện HÌNH DẠNG phôi, và đó là lý do chúng không xuất hiện trong bảng bốn giới hạn vốn viết cho thép tấm.

Với bản mã liên kết bu lông thì yêu cầu vị trí lỗ còn chặt hơn nữa, và phần đó đã có trang riêng — xem đột lỗ bản mã, liên kết bu lông. Còn khi việc thật là CẮT chứ không phải đột thì lại là nhóm máy khác, xem cắt thép hình và cắt thép cây — hai công đoạn này hay bị gộp làm một lúc đi hỏi mua máy.

Sai lầm thường gặp

• Đặt cây thép hình lên cối như đặt tấm phẳng, không kê đỡ phần chìa ra.
• Siết mạnh hơn khi thấy cây nhích — móp cánh mà cây vẫn lật.
• Kê đỡ ở xa vị trí đột, nên mô-men lật không bị triệt.
• Căn giá đỡ ngang mặt nền thay vì ngang mặt bàn máy.
• Bỏ qua chuyện cánh có thể nghiêng, để mặt dưới tì bằng một cạnh.
• Đẩy cây sang lỗ tiếp theo rồi đột luôn, không kiểm lại chỗ kê.
• Đột lỗ sát góc lượn nối cánh với bụng.
• Đổ cho cách kê khi bavia dày đều quanh lỗ — đó là ca khe hở chày cối.
• Coi bốn giới hạn viết cho thép tấm là đủ cho thép hình.