Câu trả lời ngắn: uốn được, với hai điều kiện — vùng uốn nằm ngoài phần ren và ngoài vùng ảnh hưởng của nó, và đầu ren được che suốt quá trình. Câu dài hơn là về thứ tự: lẽ ra nên uốn trước.
Viết bởi Nguyễn Đỗ Tùng — hơn 15 năm trong nghề cơ điện tử, Cử nhân Cơ khí (ĐH Công nghiệp Hà Nội, 2010).
Vì sao thứ tự đúng là uốn trước, cán ren sau?
Máy uốn kẹp phôi bằng ngàm và đẩy bằng trục. Ngàm bám vào mặt ngoài của thanh, và mặt ngoài của đoạn đã cán ren là một dãy răng. Kẹp lên răng thì hoặc răng bị bẹp, hoặc ngàm trượt — cả hai đều là hỏng, và cái thứ hai còn nguy hiểm vì phôi văng.
Thanh đã cán ren cũng dài hơn dự tính ban đầu ở phần đầu và có đường kính khác ở đó. Cữ chặn đặt theo thân thanh sẽ tì vào đoạn ren nếu đầu ren nằm về phía cữ. Đó là chỗ thợ hay bỏ qua nhất vì cữ vẫn chặn được, chỉ là chặn vào chỗ không nên chặn.
Ngược lại, cán ren SAU khi uốn thì máy cán chỉ cần một đoạn thẳng ở đầu — mà đoạn đó vẫn thẳng sau khi uốn, miễn móc không quá gần đầu. Nên khi còn quyền chọn, chọn uốn trước. Cách cán và các lỗi thường gặp của khâu đó xem cán ren thép xây dựng và ren không đủ chiều dài, tuột ren.
Đã lỡ cán ren trước thì đọc bảng này
Bốn tình huống, phân theo chỗ móc nằm so với đầu ren. Mỗi dòng là thứ nhìn thấy trên chính thanh thép và trên bản vẽ, không phải một ngưỡng số.
| Móc nằm ở đâu | Nhìn thấy gì | Làm gì | Rủi ro nếu bỏ qua |
|---|---|---|---|
| Đầu kia của thanh, xa đoạn ren | Cả vùng kẹp lẫn vùng uốn đều trên thân trơn | Uốn bình thường; chỉ cần bọc đầu ren và đỡ để nó không đập xuống bàn máy | Ren sứt vì va đập lúc thanh xoay |
| Cùng phía với ren nhưng cách một đoạn thân trơn | Còn đủ chỗ trơn để ngàm bám trọn bề rộng của nó | Uốn được; kẹp hoàn toàn trên phần trơn, không để mép ngàm chạm răng | Răng bẹp ở mép kẹp — chỗ này khó thấy và chỉ lộ khi vặn coupler |
| Sát đầu ren, ngàm buộc phải đè lên răng | Bề rộng ngàm lớn hơn khoảng trơn còn lại | Không uốn. Báo lại kỹ thuật: cắt bỏ đầu ren và cán lại, hoặc đổi thanh | Bẹp răng, hoặc ngàm trượt và phôi văng |
| Vắt qua chính đoạn ren | Bản vẽ yêu cầu bẻ ngay trên phần có răng | DỪNG và hỏi lại người ra bản vẽ — đây nhiều khả năng là lỗi bản vẽ | Thanh uốn ra không lắp được coupler, phát hiện tại công trường |
Cột "Làm gì" Không ghi khoảng cách tối thiểu tính bằng lần đường kính, vì con số đó phụ thuộc bề rộng ngàm của từng máy và quy cách coupler của từng hệ — hai thứ chỉ tra được ở tài liệu máy và tài liệu hệ nối. Cách đọc tại chỗ: đặt ngàm vào vị trí định kẹp và nhìn xem mép ngàm có chạm răng không.
Che đầu ren thế nào trong lúc uốn?
Đầu ren hỏng vì ba kiểu, và cả ba đều xảy ra trong lúc uốn chứ không phải lúc cán. Biết ba kiểu thì cách che tự hiện ra.
- VA ĐẬP: thanh xoay quanh trục uốn, đầu tự do quét một cung và có thể đập vào bàn máy, cột, hoặc chồng thép bên cạnh. Che bằng nắp nhựa và đỡ đầu tự do trong suốt hành trình.
- MẠT VÀ DẦU: vụn thép bám vào răng rồi bị nghiến khi vặn coupler. Bọc kín, không chỉ đậy hờ.
- TÌ CỮ: đầu ren tì vào cữ chặn hoặc con lăn đỡ. Đặt cữ ăn vào thân trơn, hoặc lật đầu thanh.
- Nguyên tắc bọc và kê khi thanh đã cán ren nằm chờ hoặc đi chuyển thì đã có bài riêng — bảo quản đầu ren đã cán trước khi lắp.
- Và vì thanh đã cán ren là một cấu hình phôi khác, uốn thử một thanh rồi kiểm cả góc lẫn ren trước khi chạy lô — cùng lý do ở đai bẻ xong bị mở góc do đàn hồi.
Ai quyết thứ tự nguyên công — xưởng hay bên thiết kế?
Xưởng quyết, nhưng phải quyết TRƯỚC khi cắt. Bản vẽ cốt thép thường ghi hình dạng cuối cùng và vị trí mối nối, không ghi làm khâu nào trước. Việc suy ra thứ tự là việc của người lập phiếu gia công, và nó cần làm cùng lúc với việc tính chiều dài cắt.
Cụ thể: khi phiếu ghi một thanh vừa có móc vừa có đầu ren, người lập phiếu phải đánh dấu rõ trên phiếu là UỐN TRƯỚC — CÁN REN SAU, và ghi đầu nào cán ren. Thiếu dòng đó thì hai tổ làm theo thứ tự tiện tay của mình và kết quả tuỳ ca trực.
Đây là cùng một lớp việc với chuyện bản vẽ đổi giữa chừng và chuyện tính chiều dài cắt — xem bản vẽ cốt thép đổi sau khi đã bẻ xong lô đai và nối cốt thép bằng ren: chọn máy cán ren.
Nếu xưởng nhận thanh đã cán ren sẵn từ nơi khác thì quyền chọn thứ tự đã mất, và bảng ở trên là thứ duy nhất còn dùng được. Khi đó việc cần làm là ghi lại tình trạng nhận vào biên bản trước khi uốn, để phân định được hư hại có sẵn và hư hại do uốn.
Sai lầm thường gặp
- Lập phiếu gia công mà không ghi thứ tự nguyên công cho thanh vừa uốn vừa cán ren.
- Kẹp ngàm đè lên răng vì "chỉ chạm một tí" — răng bẹp ở mép kẹp rất khó thấy.
- Đặt cữ chặn tì vào đoạn ren thay vì thân trơn.
- Đậy hờ đầu ren thay vì bọc kín, để mạt thép lọt vào răng.
- Để đầu tự do quét cung mà không có người đỡ, đầu ren đập vào bàn máy.
- Uốn thẳng cả lô thanh đã cán ren mà không thử một thanh trước.
- Nhận bản vẽ bắt bẻ ngay trên đoạn ren mà cứ thế làm thay vì hỏi lại.
- Nhận thanh đã cán ren từ nơi khác mà không ghi hiện trạng đầu ren trước khi uốn.
Bài liên quan trong danh mục
Câu hỏi thường gặp
Được, với hai điều kiện: vùng ngàm kẹp nằm hoàn toàn trên phần thân trơn (không mép nào chạm răng), và đầu ren được bọc kín cùng có người đỡ trong suốt hành trình uốn. Nếu khoảng trơn còn lại hẹp hơn bề rộng ngàm thì không uốn — báo lại để cắt bỏ đầu ren và cán lại, hoặc đổi thanh.
Uốn trước, cán ren sau, khi còn quyền chọn. Ngàm máy uốn bám vào mặt ngoài thanh, mà mặt ngoài đoạn đã cán ren là một dãy răng — kẹp lên đó thì hoặc bẹp răng hoặc ngàm trượt. Ngược lại, máy cán ren chỉ cần một đoạn thẳng ở đầu, và đoạn đó vẫn thẳng sau khi uốn.
Dừng và hỏi lại người ra bản vẽ — đây nhiều khả năng là lỗi bản vẽ. Thanh bị uốn ngay trên phần ren sẽ không vặn được coupler, và việc đó chỉ lộ ra ở công trường khi lắp, tức là sau khi đã gia công xong và đã chở tới nơi.
Người lập phiếu gia công, và phải chốt trước khi cắt. Bản vẽ cốt thép ghi hình dạng cuối cùng và vị trí mối nối chứ không ghi làm khâu nào trước. Phiếu cần ghi rõ "uốn trước — cán ren sau" và ghi đầu nào cán ren; thiếu dòng đó thì mỗi tổ làm theo thứ tự tiện tay và kết quả tuỳ ca trực.
Cần tư vấn theo nhu cầu cụ thể?
Gửi thông tin công trình/xưởng — chúng tôi tư vấn chọn đúng model theo đúng nhu cầu của bạn.
Gửi yêu cầu tư vấn