Hai khâu đều làm được trước, và chọn sai thì cái giá rơi vào khâu sau chứ không hiện ra ngay. Điều quyết định là hai thứ: đoạn sau khi cắt có kê đỡ nổi để đột không, và mốc đo nằm ở đâu.
Viết bởi Nguyễn Đỗ Tùng — hơn 15 năm trong nghề cơ điện tử, Cử nhân Cơ khí (ĐH Công nghiệp Hà Nội, 2010).
Vì sao thứ tự lại thành vấn đề ở thép hình?
Với thép tấm phẳng thì thứ tự ít quan trọng, vì tấm nào cũng áp đều lên cối. Thép hình thì khác: nó chỉ tì được một phần lên bàn máy, phần còn lại chìa ra và sinh mô-men làm cây lật ngay lúc chày chạm xuống. Cơ chế đó và cách kê đỡ có ở đột lỗ trên cánh thép hình.
Chống lật cần một điểm tì ĐỐI DIỆN, và điểm tì cần chỗ. Cây dài có thừa chỗ; đoạn đã cắt ngắn thì có thể không còn đủ. Đó là lý do thứ nhất khiến thứ tự đổi kết quả.
Lý do thứ hai là MỐC ĐO. Vị trí lỗ trên bản vẽ tính từ một đầu cụ thể của chi tiết. Nếu đột khi cây còn dài thì cái đầu đó chưa tồn tại — phải dựng một mốc tạm và giữ nó suốt. Mốc tạm bị mất là cả loạt lỗ lệch cùng một lượng, và lệch đều thì không ai nhận ra bằng mắt.
Việc cắt thép hình tự nó cũng có ràng buộc riêng, đọc trước thì đỡ lẫn hai chuyện: máy cắt sắt cây có cắt được thép hình không.
Bốn dấu để chọn
Đọc bốn dòng cho chính chi tiết đang làm. Dòng nào cũng nhìn được trên bản vẽ và trên bàn máy, không cần tính toán.
| Dấu | Nghiêng về ĐỘT TRƯỚC (cây còn dài) | Nghiêng về CẮT TRƯỚC |
|---|---|---|
| Chiều dài chi tiết sau khi cắt | Ngắn — đoạn rời khó kê đỡ và khó kẹp | Dài — còn thừa chỗ đặt điểm tì và chấu kẹp |
| Vị trí lỗ so với đầu cắt | Xa đầu cắt, nên sai số mốc tạm ít ảnh hưởng | Sát đầu cắt, nơi vị trí lỗ phải đo từ chính mặt cắt đó |
| Số lỗ trên một chi tiết | Nhiều — đột liền mạch trên cây dài nhanh hơn, ít lần gá | Ít — lợi thế liền mạch không bù được rủi ro mốc tạm |
| Bộ lỗ phải khớp chi tiết đối diện | Không bắt buộc khớp bộ | Phải khớp — đo từ mặt cắt thật chắc hơn đo từ mốc tạm |
Dòng cuối là dòng nặng nhất khi nó xuất hiện: bộ lỗ phải khớp bộ lỗ của chi tiết đối diện thì sai số cộng dồn theo số lỗ trong nhóm, và một mốc tạm lệch đẩy cả bộ đi cùng một lượng. Bảng không nêu ngưỡng chiều dài tối thiểu để kê đỡ hay để kẹp, vì nó phụ thuộc bàn máy, bộ chấu và biên dạng thép hình cụ thể — tra ở tài liệu máy, hoặc thử đặt lên bàn rồi nhìn.
Có ca nào không được đảo thứ tự không?
Có hai, và cả hai đều là ca một chiều — làm ngược thì không sửa được bằng cách làm lại khâu kia.
CA THỨ NHẤT: lỗ nằm quá gần đầu cắt. Đột trước rồi cắt thì nhát cắt đi qua vùng vật liệu đã bị nén và đẩy quanh lỗ, nên mặt cắt ra khác và mép giữa lỗ với đầu cây mỏng đi. Ca này phải cắt trước, rồi đột với mốc đo lấy từ chính mặt cắt.
CA THỨ HAI: chi tiết có nhiều lỗ và cây phải cắt làm nhiều đoạn khác nhau. Đột trước trên cây dài rồi mới cắt nghĩa là mọi đoạn dùng chung một mốc, và nếu mốc sai thì sai cả loạt cùng lúc — đúng lớp lỗi "cả lô sai như nhau nên không có mẫu đúng để so" đã mô tả ở kích thước đai: phủ bì hay lọt lòng.
Ngoài hai ca đó, cả hai thứ tự đều chạy được, và nên chốt bằng phiếu gia công chứ không để mỗi tổ tự chọn — cùng lý do ở uốn móc trên thanh đã cán ren.
Đột trước thì giữ mốc tạm thế nào?
Ba việc, và việc đầu là việc gần như không ai làm nhưng lại rẻ nhất.
- ĐÁNH DẤU MỐC LÊN CHÍNH CÂY, bằng vạch rõ và có ghi đầu nào là đầu gốc — đừng nhớ bằng đầu.
- ĐO TỪ MỘT GỐC CHUNG cho mọi lỗ, không đo nối từng đoạn: đo nối thì sai số cộng dồn về lỗ cuối.
- ĐỘT XEN KẼ THAY VÌ TUẦN TỰ nếu các lỗ gần nhau, để cây ít cong — cách chọn thứ tự có ở đột nhiều lỗ gần nhau, tấm thép bị vênh.
- ĐO LẠI SAU KHI ĐỘT XONG CẢ LOẠT, trước khi cắt — sau khi cắt thì không còn cách nào truy mốc.
- Và ghi thứ tự đã chọn vào sổ theo sự kiện, như ở nhật ký máy: ghi gì để truy lỗi, để lô sau không phải quyết lại từ đầu.
Gạch thứ tư đáng làm vì nó là cơ hội cuối để sửa rẻ: lỗ lệch trên một cây dài còn cắt bù được, còn lỗ lệch trên đoạn đã cắt đúng chiều dài thì chi tiết đó hỏng.
Sai lầm thường gặp
- Để mỗi tổ tự chọn thứ tự, nên cùng một đơn ra hai kiểu chi tiết.
- Đột trước khi lỗ nằm sát đầu cắt — nhát cắt đi qua vùng vật liệu đã biến dạng quanh lỗ.
- Cắt trước rồi mới phát hiện đoạn ngắn không đặt nổi điểm tì đối diện.
- Đo nối từng đoạn thay vì đo từ một gốc chung, làm sai số dồn về lỗ cuối.
- Dựng mốc tạm mà không đánh dấu lên cây và không ghi đầu nào là đầu gốc.
- Không đo lại cả loạt lỗ trước khi cắt — sau khi cắt thì hết đường truy.
- Đột tuần tự từ đầu này sang đầu kia khi các lỗ gần nhau, làm cây cong dần.
- Nghĩ thứ tự ở thép hình giống thép tấm — thép hình chỉ tì được một phần lên bàn máy.
Bài liên quan trong danh mục
Câu hỏi thường gặp
Đọc bốn dấu: chiều dài chi tiết sau khi cắt (ngắn thì đột trước, vì đoạn rời khó kê đỡ và khó kẹp), vị trí lỗ so với đầu cắt (sát đầu cắt thì cắt trước), số lỗ trên một chi tiết (nhiều thì đột liền mạch trên cây dài nhanh hơn), và bộ lỗ có phải khớp chi tiết đối diện không (phải khớp thì cắt trước, đo từ mặt cắt thật).
Vì thép tấm áp đều lên cối, còn thép hình chỉ tì được một phần lên bàn máy — phần còn lại chìa ra sinh mô-men làm cây lật lúc chày chạm xuống. Chống lật cần một điểm tì đối diện, và điểm tì cần chỗ: cây dài có thừa chỗ, đoạn đã cắt ngắn thì có thể không còn đủ.
Hai ca. Một là lỗ nằm quá gần đầu cắt: đột trước rồi cắt thì nhát cắt đi qua vùng vật liệu đã bị nén và đẩy quanh lỗ, mặt cắt ra khác và mép giữa lỗ với đầu cây mỏng đi. Hai là khi bộ lỗ phải khớp bộ lỗ của chi tiết đối diện — đo từ mặt cắt thật chắc hơn đo từ một mốc tạm.
Đánh dấu mốc lên chính cây kèm ghi rõ đầu nào là đầu gốc, đo mọi lỗ từ một gốc chung thay vì đo nối từng đoạn (đo nối thì sai số cộng dồn về lỗ cuối), đột xen kẽ thay vì tuần tự nếu các lỗ gần nhau, và đo lại cả loạt lỗ trước khi cắt. Việc cuối là cơ hội cuối để sửa rẻ: lỗ lệch trên cây dài còn cắt bù được, lỗ lệch trên đoạn đã cắt đúng chiều dài thì chi tiết đó hỏng.
Cần tư vấn theo nhu cầu cụ thể?
Gửi thông tin công trình/xưởng — chúng tôi tư vấn chọn đúng model theo đúng nhu cầu của bạn.
Gửi yêu cầu tư vấn