Phôi cắt xong lệch bao nhiêu thì còn dùng được?

Vì sao không có một ngưỡng chung cho mọi phôi cắt?

Máy cắt chỉ tạo ra một sai lệch; thứ biến sai lệch đó thành hỏng hay không hỏng nằm ở công đoạn sau. Một cây thép cắt hụt vài milimét có thể chẳng ảnh hưởng gì nếu nó đi làm thép rải móng, nhưng cũng cây đó đem bẻ đai thì chu vi đai hụt theo, và đem cán ren thì phần ren có thể không đủ chiều dài ăn khớp.

Vì thế câu hỏi đúng không phải "máy cắt sai bao nhiêu" mà là "phôi này đi đâu, và ở đó sai lệch ăn vào cái gì". Trang này xếp theo bốn đường đi phổ biến. Nếu bạn đang đi tìm nguyên nhân vì sao phôi ra không đều thì đó là câu khác, xem phôi cắt ra dài ngắn không đều.

Lưu ý tách hai thứ hay bị gộp: dung sai của CÂY THÉP mua về là chuyện của vật tư đầu vào (xem dung sai thép theo TCVN 1651), còn sai lệch của PHÔI CẮT là chuyện của xưởng bạn. Trang này nói về thứ thứ hai.

Phôi đi bẻ đai thì sai lệch ăn vào đâu?

Ăn vào chu vi đai. Phôi hụt thì đai khép lại nhỏ hơn thiết kế, lồng vào cốt chủ bị kênh hoặc không lọt; phôi dư thì hai móc đai chồng lệch nhau. Điểm đáng chú ý: sai lệch ở đây KHÔNG chia đều cho các cạnh mà dồn về cạnh cuối cùng được bẻ, nên nhìn cạnh cuối là thấy trước.

Hệ quả thực hành: phôi đi bẻ đai phải kiểm bằng cây đai thành phẩm, không kiểm bằng thước đo phôi. Một cây phôi đo sai có thể xử cả lô, xem một cây đai đo sai xử cả lô. Phần hao hụt khi cắt phôi cho đai tính riêng, xem tính hao hụt thép khi cắt đai.

Ba đường đi còn lại ăn vào cái gì?

• PHÔI LÀM THÉP CHỜ, THÉP NỐI CHỒNG — sai lệch ăn vào chiều dài đoạn nối. Hụt ở đây là chuyện của kết cấu chứ không phải chuyện thẩm mỹ, nên đây là đường đi có ngưỡng chặt nhất trong bốn đường và phải theo bản vẽ, không tự nới.
• PHÔI ĐI CÁN REN — ngoài chiều dài còn phải VUÔNG đầu. Mặt cắt xiên làm ren ăn không đều quanh chu vi, xem số mối nối và đầu ren cốt thép.
• PHÔI CẮT SẴN GIAO KHÁCH — sai lệch ăn vào hợp đồng, nên ngưỡng là thứ hai bên ghi trong đơn chứ không phải thứ xưởng tự thấy chấp nhận được. Cách kiểm lúc giao: kiểm số lượng phôi trước khi giao hàng.
• Với cả bốn đường, mặt cắt xấu hay ba-via dày đều làm cây tiếp theo tì lệch và sai lan ra: xem mặt cắt ba-via, xiên ảnh hưởng công đoạn sau.

Lệch đều và lệch lung tung khác nhau thế nào?

Đây là phân biệt quan trọng hơn cả con số. Nếu cả lô cùng hụt một lượng gần như nhau thì đó là lệch hệ thống: cữ đặt sai, hoặc cách đo sai ngay từ đầu. Loại này chữa được bằng một lần chỉnh, và phần phôi đã cắt có khi vẫn dùng được nếu đem sang việc khác cần chiều dài ngắn hơn.

Nếu các cây lệch mỗi cây một kiểu, không theo hướng nào, thì đó là lệch ngẫu nhiên: cữ bị trôi, cách tì đầu phôi không nhất quán, hoặc mặt cắt của nhát trước không phẳng nên cây sau tì vào đó đã lệch sẵn. Loại này nguy hiểm hơn vì không chỉnh một lần là xong, và không sàng lọc được bằng mắt.

Quy tắc gọn để quyết định: đo mười cây liên tiếp thay vì một cây. Mười cây cùng lệch một hướng cho bạn một bài toán; mười cây lệch loạn cho bạn một bài toán khác hẳn. Cách bố trí sơ đồ cắt để bớt cả hai loại nằm ở sơ đồ cắt thanh chủ tối ưu và tối ưu đầu mẩu khi cắt phôi.

Sai lầm thường gặp

• Đặt một ngưỡng chung cho mọi phôi trong xưởng, rồi hoặc quá chặt với việc dễ, hoặc quá lỏng với việc khó.
• Kiểm phôi đi bẻ đai bằng thước đo phôi thay vì bằng cây đai thành phẩm.
• Đo đúng chiều dài nhưng bỏ qua độ vuông của đầu cắt, tới khâu cán ren mới lộ.
• Đo một cây rồi kết luận cả lô, nên không phân biệt được lệch hệ thống với lệch ngẫu nhiên.
• Tự nới ngưỡng của phôi làm thép chờ vì thấy chênh ít — đây là đường đi duy nhất trong bốn đường mà ngưỡng thuộc về bản vẽ chứ không thuộc về xưởng.