Cách tính hao hụt thép khi cắt đai — chọn chiều dài phôi để bớt mẩu thừa

Hao hụt khi cắt đai đến từ đâu?

Thép cây về xưởng theo chiều dài nguyên. Phôi đai thì gần như không bao giờ chia hết cho chiều dài cây, nên sau khi cắt hết số phôi nguyên luôn còn một mẩu ngắn không đủ làm thêm một đai — đó là hao hụt cắt. Đây là loại hao hụt CƠ HỌC, tính trước được bằng phép chia, khác hoàn toàn với hao hụt do bẻ hỏng hay sai kích thước (loại đó phụ thuộc tay nghề và tình trạng máy, xem máy bẻ đai sắt để biết nhóm máy nào giữ được độ lặp lại).

Muốn tính được hao hụt, trước hết phải có chiều dài phôi mỗi đai — lấy từ chu vi khung đai cộng móc neo theo định mức đai cho dầm, cột, hoặc theo công thức chu vi tròn ở cách tính đai cho cột tròn nếu là cột tròn.

Công thức tính mẩu thừa trên mỗi cây thép là gì?

• Số phôi nguyên mỗi cây: n = ⌊L ÷ p⌋ (làm tròn XUỐNG — mẩu không đủ chiều dài phôi thì bỏ).
• Mẩu thừa mỗi cây: r = L − n × p.
• Tỷ lệ hao hụt cắt: r ÷ L (đổi ra %).
• Trong đó L = chiều dài cây thép, p = chiều dài phôi mỗi đai. Hai số phải cùng đơn vị.

Chiều dài phôi đai ảnh hưởng hao hụt nhiều đến mức nào?

Vì sao phôi 2,00 m lại tốn thép hơn phôi 2,34 m?

Vì hao hụt cắt không tăng đều theo chiều dài phôi mà nhảy bậc: nó phụ thuộc phần dư của phép chia, chứ không phụ thuộc phôi dài hay ngắn. Phôi 2,00 m cắt được 5 cái, còn thừa 1,70 m; phôi 2,34 m dài hơn nhưng cũng cắt được 5 cái và thừa đúng 0 m. Đây là lý do nên thử vài phương án kích thước khung đai (trong phạm vi bản vẽ cho phép) trước khi chốt phôi, thay vì mặc định lấy số tròn.

Cần nhấn mạnh: kích thước khung đai và móc neo LẤY TỪ BẢN VẼ KẾT CẤU, không tự đổi để cho chẵn cây thép. Việc tối ưu chỉ áp dụng khi bản vẽ có nhiều loại đai khác nhau và bạn được chọn thứ tự cắt. Dải phi thép mà máy nhận được cũng là ràng buộc phải kiểm trước, xem bảng tra thông số máy bẻ đai.

Có cách nào ghép nhiều loại đai để tận dụng mẩu thừa không?

Có — khi lô hàng có từ hai loại đai trở lên, hãy cắt loại dài trước rồi dùng phần dư cắt tiếp loại ngắn. Ví dụ cây 11,7 m: cắt 7 phôi loại 1,50 m hết 10,50 m, còn dư 1,20 m; phần dư này vẫn đủ cắt thêm 1 phôi loại 1,16 m, cuối cùng chỉ còn 0,04 m. Hao hụt rơi từ 10,26% xuống 0,34% trên cùng cây thép đó, không cần đổi bất kỳ kích thước nào trên bản vẽ.

Ghép được hay không phụ thuộc bạn có gom lô hay không: cắt lần lượt từng cấu kiện thì không còn phần dư để ghép. Đây cũng là lý do nên bóc toàn bộ số đai của cả lô trước khi cắt — cách bóc xem cách tính khối lượng thép cần mua cho lô đai.

Tính hao hụt cho cả lô như thế nào?

• Bước 1 — Tổng số đai cần, tách theo từng chiều dài phôi khác nhau.
• Bước 2 — Với mỗi loại phôi: số cây cần = ⌈số đai loại đó ÷ n⌉, với n là số phôi/cây ở bảng trên.
• Bước 3 — Cộng số cây của các loại, rồi trừ đi phần tiết kiệm được nhờ ghép phần dư (nếu có gom lô).
• Bước 4 — Đổi số cây ra kg để đặt hàng theo quy đổi thép cây ra kg.
• Bước 5 — Cộng thêm phần dự phòng cho phôi bẻ hỏng và phôi chỉnh máy đầu ca, tính theo số phôi chứ không tính theo %.

Những sai lầm nào làm hao hụt cao hơn thực tế cần?

• Lấy tổng mét thép chia cho chiều dài cây rồi làm tròn lên — cách này bỏ qua mẩu thừa mỗi cây nên luôn ra thiếu thép.
• Cắt xen kẽ nhiều loại đai không theo thứ tự dài trước ngắn sau, làm mất cơ hội ghép phần dư.
• Gom mẩu thừa của nhiều cây để nối lại thành một đai — đai là cấu kiện chịu lực, không nối tùy tiện, phải theo bản vẽ.
• Đặt thép sát khít không dự phòng, đến khi hỏng vài phôi phải chờ bổ sung giữa chừng — chi phí dừng máy thường lớn hơn phần thép dự phòng, xem thêm số máy cần cho tiến độ.