Máy vẫn lên tốc độ nên ít ai coi đây là sự cố, nhưng đoạn khởi động kéo dài là đoạn động cơ chịu nặng nhất. Hai phép thử đơn giản tách được ì do phần cơ với ì do phần điện, và hai hướng đó dẫn tới hai việc khác hẳn nhau.
Viết bởi Nguyễn Đỗ Tùng — hơn 15 năm trong nghề cơ điện tử, Cử nhân Cơ khí (ĐH Công nghiệp Hà Nội, 2010).
Hai phép thử tách hướng, không cần đồ đo
Phép thứ nhất: cắt điện hoàn toàn rồi quay cụm bằng tay. Nặng bất thường, sượng từng đoạn hoặc có chỗ kẹt thì hướng nằm ở phần cơ, và lúc đó không nên cho động cơ kéo nữa. Quay nhẹ và đều thì loại được phần lớn nhóm cơ.
Phép thứ hai: tháo tải ra nếu máy cho phép, ví dụ tháo dây đai, rồi bật động cơ chạy không. Động cơ một mình vẫn ì thì hướng nằm ở động cơ hoặc ở nguồn; động cơ một mình lên nhanh thì hướng nằm ở phần máy phía sau.
Hai phép này làm xong trong vài phút và chúng chia đôi không gian nguyên nhân. Nếu cả hai đều cho kết quả bình thường mà máy vẫn ì thì phần còn lại là nguồn, và đó là chỗ phải gọi thợ — xem mất một pha, máy vẫn quay nhưng yếu.
Nhóm cơ: những chỗ hay làm nặng lúc khởi động
| Chỗ kiểm | Sờ hoặc nhìn thấy gì | Việc phải làm |
|---|---|---|
| Bạc đạn khô mỡ hoặc đã mòn | Quay tay thấy sượng, chạy có tiếng lạo xạo, vỏ nóng bất thường | Tra mỡ hoặc thay, và nghe lại sau đó |
| Dầu thủy lực đặc hoặc bẩn, lọc tắc | Máy ì rõ vào buổi sáng, chạy một lúc thì đỡ | Kiểm dầu và lọc theo chu kỳ |
| Đường trượt khô hoặc gỉ, cụm bị cấn | Nhìn thấy gỉ, đẩy tay thấy có đoạn nặng đoạn nhẹ | Làm sạch và bôi trơn lại |
| Đai quá căng, hoặc puly lệch | Đai nóng, mép đai mòn một bên, có tiếng rít | Căn lại độ căng và độ đồng tâm |
| Còn phôi hoặc vật kẹt trong cụm làm việc | Quay tay tới một vị trí thì dừng hẳn | Lấy vật kẹt ra trước, không cố bật lại |
| Máy vừa đứng lâu chưa chạy | Cả máy đều nặng đều, không riêng cụm nào | Đánh thức theo trình tự riêng, không bật thẳng |
Hàng cuối gặp nhiều hơn người ta tưởng, nhất là với máy mới mua về hoặc máy để qua một kỳ nghỉ dài. Trình tự đánh thức ở mua máy thanh lý từ xưởng đóng cửa.
Nhóm điện và nguồn: dấu đi kèm để nhận ra
Ì chỉ xảy ra khi có máy khác cùng khởi động, hoặc chỉ vào một khung giờ nhất định, là dấu nghiêng hẳn về nguồn. Khởi động là lúc dòng lớn nhất nên nó là phép thử tự nhiên cho đường dây — xem tính sụt áp đường dây tạm công trường và tính tổng công suất điện xưởng.
Ì kèm tiếng ù nặng hơn thường lệ và động cơ nóng nhanh sau vài lần khởi động là hướng khác, và đó là hướng nên dừng sớm. Mỗi lần khởi động kéo dài đều dồn nhiệt vào cùng một chỗ.
Ì kể từ sau một lần sửa hoặc sau khi đấu lại điện thì mốc thời gian đó đáng nói với thợ hơn mọi mô tả khác — cùng cách dò với đèn báo sáng nhưng máy không chạy.
Ranh giới không nên để máy chạy tiếp
- Quay tay thấy nặng bất thường mà vẫn cho động cơ kéo.
- Động cơ nóng nhanh hơn hẳn thường lệ sau vài lần bật.
- Có mùi khác lạ hoặc tiếng ù nặng dần theo từng lần khởi động.
- Bảo vệ đã cắt một lần vì chuyện này, xem động cơ nóng, rơ le nhiệt nhảy liên tục.
- Bật đi bật lại nhiều lần liên tiếp để cố cho máy lên tốc độ.
- Chạm vỏ máy thấy tê, xem vỏ máy làm tê tay khi chạm.
Phòng ở khâu nào
Đưa phép quay tay vào kiểm đầu ca với các cụm quay được bằng tay, vì nó bắt được phần cơ trước khi động cơ phải chịu — xem checklist kiểm máy trước ca.
Giữ chu kỳ dầu mỡ thay vì để dồn, nhất là với máy có hệ thủy lực — xem khi nào thay dầu thủy lực và lọc dầu và bảo trì máy uốn duỗi sắt theo chu kỳ.
Và với máy sắp nghỉ dài thì làm phần bảo quản trước khi nghỉ, rẻ hơn nhiều so với đánh thức sau đó — xem bảo quản máy uốn duỗi khi ngừng sử dụng.
Sai lầm thường gặp
- Coi ì là chuyện bình thường vì rốt cuộc máy vẫn lên tốc độ.
- Bật đi bật lại nhiều lần để cố cho máy lên, dồn nhiệt vào đúng chỗ đang yếu.
- Bỏ qua phép quay tay, phép chia đôi nguyên nhân nhanh nhất và không tốn gì.
- Quay cụm bằng tay khi máy chưa cắt điện hoàn toàn.
- Bỏ qua chi tiết chỉ ì khi có máy khác cùng khởi động.
- Cố bật lại khi quay tay tới một vị trí thì dừng hẳn, dấu của vật kẹt trong cụm.
Bài liên quan trong danh mục
Câu hỏi thường gặp
Đáng, vì đoạn khởi động kéo dài là đoạn động cơ chịu nặng nhất, và mỗi lần bật lại dồn nhiệt vào cùng một chỗ. Máy vẫn lên nên ít ai coi là sự cố, nhưng nó thường là dấu sớm của một trong hai nhóm nguyên nhân, và cả hai nhóm đều rẻ hơn nhiều khi xử lúc còn ở giai đoạn này.
Hai phép thử. Cắt điện hoàn toàn rồi quay cụm bằng tay: nặng bất thường, sượng từng đoạn hoặc có chỗ kẹt thì hướng ở phần cơ. Rồi tháo tải nếu máy cho phép, ví dụ tháo dây đai, bật động cơ chạy không: động cơ một mình vẫn ì thì hướng ở động cơ hoặc ở nguồn, lên nhanh thì hướng ở phần máy phía sau.
Ì chỉ xảy ra khi có máy khác cùng khởi động, hoặc chỉ vào một khung giờ nhất định. Khởi động là lúc dòng lớn nhất nên nó là phép thử tự nhiên cho đường dây. Ngược lại, ì kèm tiếng ù nặng hơn thường lệ và động cơ nóng nhanh sau vài lần bật là hướng khác và là hướng nên dừng sớm.
Khi quay tay thấy nặng bất thường mà vẫn cho động cơ kéo, khi động cơ nóng nhanh hơn hẳn thường lệ sau vài lần bật, khi có mùi khác lạ hoặc tiếng ù nặng dần theo từng lần khởi động, khi bảo vệ đã cắt một lần vì chuyện này, và ngay lập tức nếu chạm vỏ máy thấy tê.
Đó là ca riêng và gặp nhiều hơn người ta tưởng, nhất là với máy mới mua về hoặc máy để qua kỳ nghỉ dài. Dấu nhận ra là cả máy đều nặng đều chứ không riêng cụm nào. Cách đúng là đánh thức theo trình tự gồm làm sạch, tra dầu mỡ, quay tay từng cụm cho nhẹ rồi mới cấp điện, không bật thẳng.
Cần tư vấn theo nhu cầu cụ thể?
Gửi thông tin công trình/xưởng — chúng tôi tư vấn chọn đúng model theo đúng nhu cầu của bạn.
Gửi yêu cầu tư vấn