Tê tay khi chạm vỏ máy là một trong số ít hiện tượng mà phản ứng đúng phải là dừng ngay, không phải dò tiếp. Bài này nói việc làm ngay theo thứ tự và phần mô tả cho thợ điện, còn phần đo và sửa thuộc về người có nghề.
Viết bởi Nguyễn Đỗ Tùng — hơn 15 năm trong nghề cơ điện tử, Cử nhân Cơ khí (ĐH Công nghiệp Hà Nội, 2010).
Việc phải làm ngay, theo thứ tự
Một, không chạm vào máy nữa và báo cho mọi người quanh đó biết. Hai, cắt điện cho máy tại cầu dao cấp cho nó, thao tác ở tay cầm cách điện của cầu dao chứ không chạm vào thân máy. Ba, treo biển hoặc cử người giữ cầu dao để không ai đóng lại.
Bốn, ghi lại ngay trong lúc còn nhớ: ai chạm, chạm vào chỗ nào trên máy, lúc đó máy đang chạy hay đang dừng, trong xưởng có gì khác thường như nền ướt hay vừa mưa. Phần ghi này quyết định thợ điện mất một lượt đi hay hai.
Năm, gọi người có nghề. Máy chỉ được đóng điện lại sau khi đã kiểm và xử xong, không đóng lại để thử, kể cả khi có người nói chắc là không sao.
Vì sao không được thử lại để xác nhận
Vì mức độ của lần chạm sau không dự đoán được từ lần chạm trước. Cùng một chỗ rò có thể chỉ gây cảm giác nhẹ ở lần này và nặng hơn hẳn ở lần sau, tùy vào chỗ đứng, tùy vào giày dép, và tùy vào nền khô hay ướt.
Vì cảm giác tê đã là bằng chứng đủ. Không cần xác nhận thêm để biết phải gọi thợ, và việc thử lại không thêm thông tin nào mà chỉ thêm một lần phơi mình.
Và vì có một nhóm nguyên nhân khiến hiện tượng lúc có lúc không, ví dụ chỗ rò chỉ chạm khi máy rung tới một mức nào đó. Không thấy tê ở lần thử lại vì thế không có nghĩa là đã hết — rung tăng dần là dấu riêng, xem tiếng ồn và rung tăng dần ở bạc đạn.
Những chỗ thường liên quan, để mô tả cho thợ
| Thứ nhìn thấy quanh máy | Vì sao nó đáng nói với thợ điện |
|---|---|
| Dây tiếp địa tháo rời, đầu cốt treo lủng lẳng, hoặc bắt vào chỗ đã gỉ | Đường thoát của vỏ máy mất hoặc kém, đây là thứ cần nói đầu tiên |
| Vỏ dây điện nứt, trầy, bị kẹp giữa hai mép kim loại | Chỗ vỏ hỏng là chỗ ruột dây chạm được vào phần kim loại |
| Tủ điện mất nắp, bụi thép bám dày bên trong | Bụi thép dẫn điện, bám nhiều thì nối được những chỗ lẽ ra tách nhau |
| Nền ướt, máy vừa qua mưa hoặc vừa bị tạt nước | Ẩm làm hiện tượng nặng lên và làm nó lúc có lúc không |
| Máy vừa được sửa hoặc vừa đấu lại phần điện gần đây | Mốc thời gian này khoanh vùng nhanh hơn mọi phép dò |
| Máy dùng chung nguồn hoặc chung ổ với thiết bị khác | Cần biết để kiểm cả phần ngoài máy, không chỉ trong máy |
Hàng đầu và hàng cuối của bảng là hai thứ người đứng máy nhìn thấy được mà thợ điện không biết nếu không được kể. Bụi thép bám dày trong tủ là ca riêng, xem tủ điện máy nóng, bụi thép bám thiết bị.
Phòng phần này ở khâu nào
- Đưa việc nhìn dây tiếp địa vào kiểm đầu ca, xem checklist kiểm máy trước ca.
- Kiểm phần điện trước khi cấp nguồn cho một máy vừa mua về, nhất là máy đã đứng lâu.
- Không để máy chạy khi nền quanh máy đang ướt, xem an toàn điện khi cắt sắt trời mưa.
- Đóng nắp tủ điện và dọn bụi thép theo chu kỳ thay vì để dồn.
- Không nhận máy cũ có dây tiếp địa đã tháo mà chưa nối lại, xem máy cũ thiếu che chắn và nút dừng khẩn.
- Ghi mỗi lần bất thường vào nhật ký máy, kể cả lần chỉ thấy nhẹ.
Sau khi thợ xử xong thì làm gì
Yêu cầu nói rõ nguyên nhân là gì và đã xử bằng cách nào, rồi ghi vào hồ sơ máy. Ca này thuộc nhóm có thể tái diễn nếu nguyên nhân gốc chưa dứt, nên phần ghi lại có giá trị hơn hẳn các ca thông thường — cách ghi ở nhật ký máy ghi gì để truy lỗi.
Kiểm luôn các máy khác cùng xưởng nếu nguyên nhân thuộc về phần chung như tiếp địa của cả xưởng. Một nguyên nhân chung thì hiện ra ở máy nào trước là chuyện ngẫu nhiên.
Và chỉ cho máy vào sản xuất lại sau khi đã chạy thử có người theo dõi, không cho chạy sản xuất ngay từ lượt đóng điện đầu sau sửa — trình tự ở chạy thử máy sau khi sửa xong.
Sai lầm thường gặp
- Chạm lại lần nữa để xác nhận có đúng là tê hay không.
- Tiếp tục chạy nốt lô hàng đang dở rồi mới tính, vì thấy cảm giác chỉ nhẹ.
- Cắt điện bằng cách rút phích hoặc thao tác ngay trên thân máy thay vì tại cầu dao.
- Không giữ cầu dao, để người khác đóng lại vì không biết chuyện gì đang xảy ra.
- Đóng điện lại để thử trước khi thợ tới.
- Xử xong không hỏi nguyên nhân và không ghi lại, nên lần tái diễn lại dò từ đầu.
Bài liên quan trong danh mục
Câu hỏi thường gặp
Không chạm vào máy nữa và báo cho mọi người quanh đó. Cắt điện cho máy tại cầu dao cấp cho nó, thao tác ở tay cầm cách điện của cầu dao chứ không chạm vào thân máy. Treo biển hoặc cử người giữ cầu dao để không ai đóng lại. Ghi lại chi tiết trong lúc còn nhớ. Rồi gọi người có nghề, và không đóng điện lại cho tới khi đã xử xong.
Không. Mức độ của lần chạm sau không dự đoán được từ lần trước, vì nó tùy chỗ đứng, tùy giày dép và tùy nền khô hay ướt. Cảm giác tê đã là bằng chứng đủ để gọi thợ, thử lại không thêm thông tin nào mà chỉ thêm một lần phơi mình. Có nhóm nguyên nhân khiến hiện tượng lúc có lúc không, nên lần thử sau không thấy cũng không nghĩa là đã hết.
Ai chạm và chạm vào chỗ nào trên máy, lúc đó máy đang chạy hay đang dừng, nền có ướt hay máy có vừa qua mưa không, máy có vừa được sửa hoặc vừa đấu lại phần điện gần đây không, dây tiếp địa có còn nối và nối vào chỗ nào, tủ điện có mất nắp hay có bụi thép bám dày không, và máy có dùng chung nguồn với thiết bị nào khác.
Đưa việc nhìn dây tiếp địa vào phần kiểm đầu ca. Kiểm phần điện trước khi cấp nguồn cho máy vừa mua về, nhất là máy đã đứng lâu. Không cho máy chạy khi nền quanh máy đang ướt. Đóng nắp tủ điện và dọn bụi thép theo chu kỳ. Và không nhận một máy cũ có dây tiếp địa đã tháo mà chưa nối lại.
Yêu cầu nói rõ nguyên nhân và cách đã xử rồi ghi vào hồ sơ máy, vì ca này có thể tái diễn nếu nguyên nhân gốc chưa dứt. Kiểm luôn các máy khác cùng xưởng nếu nguyên nhân thuộc phần chung như tiếp địa của cả xưởng. Và chạy thử có người theo dõi trước khi cho máy vào sản xuất lại, không chạy sản xuất ngay từ lượt đóng điện đầu sau sửa.
Cần tư vấn theo nhu cầu cụ thể?
Gửi thông tin công trình/xưởng — chúng tôi tư vấn chọn đúng model theo đúng nhu cầu của bạn.
Gửi yêu cầu tư vấn