Đèn nhấp nháy hoặc máy lúc mạnh lúc yếu theo nhịp không đều khác hẳn với mất một pha hay mất điện hẳn — đây là dấu của nguồn không ổn định, thường gặp ở công trường xa hoặc vùng lưới điện yếu, và nó có cách nhận ra riêng.
Viết bởi Nguyễn Đỗ Tùng — hơn 15 năm trong nghề cơ điện tử, Cử nhân Cơ khí (ĐH Công nghiệp Hà Nội, 2010).
Phân biệt chập chờn do nguồn với chập chờn do máy
Chập chờn do nguồn thì mọi thiết bị cùng đường điện đều bị ảnh hưởng theo cùng một nhịp: đèn chiếu sáng công trường nhấp nháy cùng lúc máy yếu đi, quạt hoặc thiết bị khác cũng chậm lại. Đây là dấu quan trọng nhất để phân biệt, vì nó cho thấy vấn đề nằm ngoài máy.
Chập chờn do máy thì chỉ riêng máy đó bị ảnh hưởng trong khi các thiết bị khác cùng đường điện vẫn ổn định. Hướng xử lúc đó nằm trong máy — xem nút nhấn phải ấn nhiều lần máy mới chạy và đèn báo sáng nhưng máy không chạy.
Chập chờn theo giờ trong ngày, nặng hơn vào giờ cao điểm và đỡ hơn vào ban đêm, là dấu riêng của nguồn yếu do tải chung của khu vực tăng cao, khác với chập chờn xảy ra bất kỳ lúc nào không theo giờ.
Dấu hiệu đi kèm để nhận ra nguồn yếu
| Dấu hiệu | Ý nghĩa | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Đèn công trường sáng mờ hẳn vào cùng lúc máy yếu | Điện áp toàn khu vực đang tụt, không riêng đường dây vào máy | Ghi lại giờ xảy ra, đối chiếu với giờ cao điểm của khu vực |
| Máy khởi động chậm hơn thường lệ, đặc biệt vào buổi trưa hoặc chiều | Điện áp lúc khởi động không đủ so với lúc máy đang chạy ổn định | So sánh với máy khởi động ì để loại nguyên nhân cơ |
| Thiết bị đo điện áp tại tủ (nếu có) cho số dao động rõ | Xác nhận trực tiếp bằng số thay vì chỉ quan sát hiện tượng | Ghi lại dải dao động và giờ đo, đây là bằng chứng để báo đơn vị điện lực |
| Chỉ xảy ra sau khi công trường lắp thêm thiết bị dùng điện khác | Tổng tải đã vượt khả năng đường dây hiện có | Kiểm lại tổng công suất đang dùng so với công suất đường dây được cấp |
Hai dấu đầu là dấu quan sát được ngay bằng mắt và không cần dụng cụ. Dấu thứ ba cần có đồng hồ đo điện áp, và nếu công trường chưa có thì đây là khoản đáng đầu tư khi máy chạy thường xuyên trên nguồn nghi ngờ không ổn định.
Việc nên làm khi công trường không tự sửa được đường điện
Với công trường dùng điện lưới, báo đơn vị quản lý điện khu vực kèm theo mốc giờ và dấu hiệu đã ghi lại, vì đường dây chung của khu vực không phải phần công trường tự sửa được. Bản ghi càng cụ thể thì phản hồi càng nhanh.
Với công trường dùng máy phát, kiểm lại máy phát có đủ công suất và có đang chạy ổn định không, vì máy phát non tải hoặc động cơ máy phát không đều cũng cho đúng hiện tượng này — xem tính công suất máy phát cho công trường.
Trong lúc chờ xử nguồn, tránh khởi động nhiều máy cùng lúc, vì lúc khởi động là lúc dòng kéo cao nhất và dễ làm điện áp sụt thêm — sắp lịch chạy máy xen kẽ thay vì đồng loạt.
Hậu quả nếu để kéo dài không xử
Động cơ chạy lâu trên nguồn không ổn định dễ nóng nhanh hơn bình thường vì phải kéo dòng cao hơn để bù, và nhiệt tích lũy theo thời gian làm giảm tuổi thọ cách điện của cuộn dây — xem động cơ nóng, rơ le nhiệt nhảy liên tục.
Với cụm điện tử điều khiển, nếu máy có phần này, điện áp dao động mạnh có thể làm hỏng dần các linh kiện nhạy cảm dù không gây sự cố ngay lập tức, và hư hỏng kiểu này khó truy lại nguyên nhân sau khi đã xảy ra.
Ghi lại mọi lần chập chờn vào nhật ký máy cùng với ngày và mốc giờ, để khi có sự cố lớn hơn xảy ra thì có sẵn lịch sử đối chiếu thay vì phải nhớ lại — xem nhật ký máy ghi gì để truy lỗi.
Sai lầm thường gặp
- Kết luận ngay là máy hỏng mà không kiểm xem các thiết bị khác cùng đường điện có bị theo không.
- Không ghi lại giờ xảy ra, nên không đối chiếu được với giờ cao điểm của khu vực.
- Khởi động nhiều máy cùng lúc trong lúc nguồn đang yếu, làm điện áp sụt thêm.
- Bỏ qua khả năng máy phát non tải khi công trường dùng máy phát thay vì điện lưới.
- Để tình trạng kéo dài nhiều tuần mới báo đơn vị điện lực hoặc mới kiểm lại máy phát.
- Không ghi vào nhật ký máy, nên khi sự cố lớn xảy ra không có lịch sử để đối chiếu.
Bài liên quan trong danh mục
Câu hỏi thường gặp
Mất một pha là mất hẳn một dây pha, máy vẫn quay được nhưng yếu và có dấu hiệu riêng đặc trưng. Điện áp chập chờn là điện áp dao động lên xuống chứ không mất hẳn, thường thấy qua đèn nhấp nháy và máy lúc mạnh lúc yếu theo nhịp không đều. Cách phân biệt là xem mọi thiết bị cùng đường điện có cùng bị ảnh hưởng theo một nhịp hay không.
Nhìn các thiết bị khác cùng đường điện: nếu đèn chiếu sáng công trường cũng nhấp nháy cùng lúc máy yếu đi, quạt hoặc thiết bị khác cũng chậm lại theo cùng nhịp, đó là chập chờn do nguồn. Nếu chỉ riêng máy đó bị ảnh hưởng trong khi thiết bị khác vẫn ổn định, hướng xử nằm trong máy chứ không phải ở nguồn.
Đây là dấu riêng của nguồn yếu do tải chung của khu vực tăng cao vào giờ cao điểm rồi giảm vào ban đêm. Khác với chập chờn xảy ra bất kỳ lúc nào không theo quy luật giờ giấc, kiểu này thường liên quan tới tổng tải của cả khu vực chứ không phải sự cố cục bộ ở đường dây vào công trường.
Với điện lưới, báo đơn vị quản lý điện khu vực kèm mốc giờ và dấu hiệu đã ghi lại. Với máy phát, kiểm lại máy phát có đủ công suất và đang chạy ổn định không, vì máy phát non tải cũng cho đúng hiện tượng này. Trong lúc chờ xử nguồn, tránh khởi động nhiều máy cùng lúc vì lúc khởi động là lúc dòng kéo cao nhất.
Động cơ chạy lâu trên nguồn không ổn định dễ nóng nhanh hơn vì phải kéo dòng cao hơn để bù, làm giảm tuổi thọ cách điện của cuộn dây. Với cụm điện tử điều khiển nếu máy có, điện áp dao động mạnh có thể làm hỏng dần các linh kiện nhạy cảm mà không gây sự cố ngay lập tức, khiến hư hỏng khó truy lại nguyên nhân sau này.
Cần tư vấn theo nhu cầu cụ thể?
Gửi thông tin công trình/xưởng — chúng tôi tư vấn chọn đúng model theo đúng nhu cầu của bạn.
Gửi yêu cầu tư vấn