Nút phải ấn vài lần mới ăn là thứ cả xưởng quen dần rồi thôi, vì mỗi lần chỉ mất vài giây và máy vẫn chạy. Nhưng nó thuộc nhóm hỏng chập chờn, và nhóm này có một tính chất riêng khiến nó nguy hơn hỏng hẳn.
Viết bởi Nguyễn Đỗ Tùng — hơn 15 năm trong nghề cơ điện tử, Cử nhân Cơ khí (ĐH Công nghiệp Hà Nội, 2010).
Vì sao chập chờn đáng lo hơn hỏng hẳn
Vì hỏng hẳn thì buộc phải xử ngay, còn chập chờn thì cả xưởng tự thích nghi: người đứng máy ấn mạnh hơn, ấn lâu hơn, hoặc ấn mấy lần liền. Thích nghi xong thì không ai báo nữa, và nguyên nhân gốc tiếp tục xấu đi trong im lặng.
Vì cùng một chỗ tiếp xúc kém có thể biểu hiện ở chỗ khác hẳn. Tiếp xúc kém sinh nhiệt, nhiệt làm chỗ đó xấu thêm, và tới lúc nào đó nó không còn dừng ở chuyện phải ấn thêm một lần.
Và vì nút phải ấn nhiều lần mới ăn thì nút bấm để dừng cũng nằm trong cùng nhóm rủi ro. Riêng nút dừng khẩn thì không có mức chấp nhận nào cả — cách kiểm ở máy cũ thiếu che chắn và nút dừng khẩn.
Phân biệt lỗi ở nút với lỗi ở phần sau nút
| Quan sát khi ấn | Nghiêng về nguyên nhân nào | Việc tiếp theo |
|---|---|---|
| Ấn nhẹ không ăn, ấn mạnh thì ăn ngay | Tiếp điểm trong nút mòn hoặc bẩn | Thay nút, việc nhỏ và dứt điểm |
| Ấn kiểu nào cũng lúc ăn lúc không, không theo lực ấn | Chỗ tiếp xúc ở phía sau nút, đầu dây lỏng | Việc của thợ điện, không tự mở tủ |
| Chỉ không ăn khi máy đang nóng, lúc nguội thì bình thường | Giãn nở làm mất tiếp xúc ở một chỗ đang lỏng | Ghi lại mốc nóng nguội rồi báo thợ |
| Chỉ không ăn khi một máy khác cùng chạy | Sụt áp khi tải chung tăng lên | Xem ca dùng chung nguồn với thiết bị công suất lớn |
| Không ăn từ khi xưởng vừa đổi hoặc vừa sửa gì đó | Mốc thời gian khoanh vùng nhanh hơn mọi phép dò | Kể mốc đó cho thợ ngay từ đầu |
| Nút lún xuống rồi không bật lên, hoặc lỏng lẻo khi sờ | Phần cơ của nút đã hỏng | Thay nút, và kiểm cả các nút cùng loại trên máy |
Hàng đầu là hàng dễ xử nhất và cũng chiếm phần lớn số ca. Hàng thứ tư dễ bị đọc nhầm thành lỗi nút vì nó xảy ra ngẫu nhiên theo cảm nhận của người đứng máy, trong khi nguyên nhân nằm ngoài máy — xem máy chạy chung nguồn với máy hàn bị khụy.
Ghi gì trong lúc chờ xử
- Mỗi lần phải ấn nhiều hơn một lần thì gạch một vạch vào tờ giấy dán cạnh máy.
- Ghi kèm lúc đó máy nóng hay nguội, đầu ca hay cuối ca.
- Ghi có máy nào khác đang chạy cùng lúc không.
- Ghi cả các nút khác trên cùng máy có bị không, hay chỉ mỗi nút đó.
- Ghi hiện tượng có nặng dần theo ngày không, đây là thông tin quan trọng nhất.
- Chuyển tờ giấy đó cho thợ khi họ tới, theo nhật ký máy ghi gì để truy lỗi.
Ranh giới phải dừng và gọi thợ điện
Dừng khi thấy nút hoặc vùng quanh nút nóng lên, khi có mùi khác lạ, hoặc khi nhìn thấy vết xém. Ba dấu này nói tiếp xúc kém đã sinh nhiệt đủ để thấy được, và giai đoạn đó không còn là chuyện ấn thêm một lần nữa.
Dừng ngay và cắt điện nếu chạm vào vỏ máy hoặc vào chính nút mà thấy tê — xem vỏ máy làm tê tay khi chạm.
Và không tự mở tủ để siết lại đầu dây, kể cả khi đã đoán ra chỗ lỏng. Phần trong tủ thuộc về người có nghề, còn phần người đứng máy làm tốt nhất là quan sát và ghi lại — cùng ranh giới với đèn báo sáng nhưng máy không chạy.
Ca này hay gặp ở máy nào
Ở máy cũ đã qua nhiều đời chủ, nhất là máy có tủ điện từng được đấu lại nhiều đợt. Dấu nhận biết trên thân máy có ở nhìn thế nào biết máy đã sửa chữa nhiều lần.
Ở máy đặt trong môi trường nhiều bụi thép, vì bụi thép dẫn điện và bám vào chính các điểm tiếp xúc — xem tủ điện máy nóng, bụi thép bám thiết bị. Ở nhóm máy này thì dọn tủ theo chu kỳ đáng giá hơn sửa từng lần.
Và ở máy vừa được di dời, vì rung trên đường đi làm lỏng những chỗ vốn đã chớm lỏng. Sau mỗi lần chuyển máy nên kiểm lại phần này — xem di dời máy sang công trường khác.
Sai lầm thường gặp
- Quen dần với việc ấn mấy lần, rồi không ai báo nữa nên nguyên nhân gốc tiếp tục xấu đi.
- Ấn mạnh hơn cho ăn, cách làm hỏng nhanh phần cơ của nút.
- Chỉ thay nút mà không phân biệt lỗi ở nút hay ở phần sau nút.
- Bỏ qua chi tiết máy nóng thì không ăn, thông tin khoanh vùng tốt nhất trong nhóm này.
- Tự mở tủ siết lại đầu dây thay vì để người có nghề làm.
- Coi nhẹ ca này ở chính nút dừng, nơi không có mức chấp nhận nào cả.
Bài liên quan trong danh mục
Câu hỏi thường gặp
Đáng lo hơn hỏng hẳn. Hỏng hẳn buộc phải xử ngay, còn chập chờn thì cả xưởng tự thích nghi bằng cách ấn mạnh hơn hoặc ấn nhiều lần, rồi không ai báo nữa trong khi nguyên nhân gốc tiếp tục xấu đi. Tiếp xúc kém sinh nhiệt, nhiệt làm chỗ đó xấu thêm, và tới lúc nào đó nó không còn dừng ở chuyện ấn thêm một lần.
Nhìn quan hệ với lực ấn. Ấn nhẹ không ăn mà ấn mạnh thì ăn ngay nghiêng về tiếp điểm trong nút mòn hoặc bẩn, thay nút là dứt. Ấn kiểu nào cũng lúc ăn lúc không, không theo lực ấn, thì nghiêng về chỗ tiếp xúc phía sau nút hoặc đầu dây lỏng, và đó là việc của thợ điện.
Nghiêng về giãn nở làm mất tiếp xúc ở một chỗ vốn đang lỏng. Đây là chi tiết khoanh vùng tốt nhất trong nhóm này nên đừng bỏ qua: ghi lại mốc nóng nguội, tức lần nào xảy ra thì máy đang nóng hay nguội, đầu ca hay cuối ca, rồi kể cho thợ ngay từ đầu thay vì chỉ nói nút hay bị.
Khi nút hoặc vùng quanh nút nóng lên, khi có mùi khác lạ, hoặc khi nhìn thấy vết xém, vì ba dấu này nói tiếp xúc kém đã sinh nhiệt đủ để thấy được. Và dừng ngay kèm cắt điện nếu chạm vào vỏ máy hoặc vào chính nút mà thấy tê. Không tự mở tủ siết lại đầu dây kể cả khi đã đoán ra chỗ lỏng.
Máy cũ qua nhiều đời chủ có tủ điện từng đấu lại nhiều đợt. Máy đặt trong môi trường nhiều bụi thép, vì bụi thép dẫn điện và bám vào chính các điểm tiếp xúc, nên dọn tủ theo chu kỳ đáng giá hơn sửa từng lần. Và máy vừa được di dời, vì rung trên đường đi làm lỏng những chỗ vốn đã chớm lỏng.
Cần tư vấn theo nhu cầu cụ thể?
Gửi thông tin công trình/xưởng — chúng tôi tư vấn chọn đúng model theo đúng nhu cầu của bạn.
Gửi yêu cầu tư vấn