Cắm chung nguồn với máy hàn: máy cắt khựng và đèn nháy mỗi lần mồi que

Nghe và nhìn thấy gì khi nguồn bị kéo sụt theo nhịp hàn?

Bốn dấu hiệu dưới xuất hiện cùng lúc và cùng nhịp. Chính sự trùng nhịp đó là bằng chứng, chứ không phải bản thân từng dấu hiệu — vì mỗi dấu hiệu đứng riêng đều có thể do việc khác.

• Bóng đèn trong xưởng tối đi rồi sáng lại theo đúng nhịp thợ hàn chạm que xuống phôi.
• Tiếng động cơ máy cắt trầm xuống một nhịp rồi lấy lại, nghe rõ nhất lúc lưỡi đang ăn vào thép.
• Công tắc tơ hoặc rơ le trong tủ kêu lách cách từng tiếng, có khi tự nhả ra rồi đóng lại.
• Nhát cắt đang đều bỗng chậm hẳn ở giữa, mặt cắt để lại một vệt gợn ngang đúng chỗ máy khựng.
• Tắt máy hàn đi thì cả bốn dấu hiệu biến mất ngay, không cần chờ máy nguội.

Vì sao máy hàn là hộ tiêu thụ khác hẳn mấy máy còn lại?

Máy cắt, máy bẻ đai hay máy duỗi kéo dòng theo kiểu tăng dần rồi giữ đều trong suốt nhát làm việc. Máy hàn thì ngược lại: mỗi lần mồi hồ quang là một lần dòng vọt lên rồi tụt xuống trong khoảnh khắc, lặp đi lặp lại suốt ca. Đường dây và tủ điện của xưởng chịu kiểu tải giật cục đó khác với chịu tải đều.

Hệ quả nhìn thấy được là điện áp trên chính nhánh đó dao động theo nhịp mồi, và mọi thiết bị cùng nhánh đều cảm nhận cú sụt đó. Động cơ đang có tải là thứ biểu hiện rõ nhất vì nó mất mô men ngay lập tức khi áp tụt, nên người đứng máy cắt nghe thấy trước cả người đứng máy hàn.

Tuyến dây càng dài và tiết diện càng nhỏ thì cú sụt càng sâu — đó là lý do hiện tượng hay gặp ở công trường dùng dây tạm hơn là ở xưởng cố định. Cách tính cho tuyến tạm có ở tính sụt áp đường dây tạm công trường.

Tách hai máy ra thì tách ở đâu?

Tách ở tủ chia, không tách ở ổ cắm. Cắm hai máy vào hai ổ khác nhau mà hai ổ đó vẫn chung một nhánh dây chạy về tủ thì không thay đổi gì, vì chỗ sụt áp nằm trên đoạn dây chung chứ không nằm ở cái ổ. Nhìn theo đường dây từ ổ ngược về tủ là biết hai máy có thật sự rời nhánh hay không.

Thứ tự ưu tiên khi bố trí: máy hàn đi một nhánh riêng có aptomat riêng, kéo từ tủ chia bằng đoạn dây ngắn nhất có thể; các máy gia công đi nhánh khác. Nếu xưởng chỉ có một nhánh, giải pháp còn lại là chia theo thời gian, tức không hàn trong lúc máy đang cắt — cách này không tốn tiền nhưng phải nói rõ với cả hai tổ chứ không ai tự đoán ra.

Trước khi kéo thêm nhánh, cộng lại tổng công suất các máy sẽ chạy cùng lúc, vì thêm nhánh mà không xem lại đầu nguồn thì chỉ dời chỗ nghẽn — xem tính tổng công suất điện xưởng.

Chạy máy phát thì hiện tượng khác chỗ nào?

Trên máy phát, cùng một cú mồi hồ quang còn kéo theo tiếng máy phát gằn xuống rồi lấy lại vòng tua, nghe rõ từ ngoài sân. Đó là khác biệt dễ nhận: lưới điện sụt áp mà không đổi tiếng, máy phát thì đổi cả tiếng lẫn áp.

Vì vậy trên công trường chạy máy phát, việc cho máy hàn và máy gia công chạy so le có giá trị hơn hẳn so với khi dùng lưới. Cách ước lượng công suất cần có ở tính công suất máy phát cho công trường.

Nếu máy vẫn yếu đều cả khi máy hàn đã tắt và máy phát chạy êm thì hướng tìm chuyển sang phía máy — xem mất một pha, máy vẫn quay nhưng yếu.

Khi nào hiện tượng không phải do máy hàn?

Có ba ca cho cảm giác giống nhưng không theo nhịp mồi que. Thứ nhất là máy yếu đều và nóng dần trong ca, nghiêng về phía động cơ hoặc bảo vệ nhiệt, xem động cơ nóng, rơ le nhiệt nhảy liên tục.

Thứ hai là máy chậm lại đúng lúc lưỡi ăn sâu chứ không đúng lúc có tiếng hàn — đó là ca lưỡi cùn hoặc chọn sai lưỡi, xem lưỡi cắt mòn nhanh, cháy xanh, mẻ răng.

Thứ ba là cả xưởng cùng tối theo nhịp nhưng nhịp đó không trùng với ai đang hàn — khi đó nguồn nghẽn ở đầu vào chung và việc thuộc về thợ điện của công trình, không phải việc của người đứng máy. Ca aptomat tổng nhảy hẳn có hướng tìm riêng ở bật máy thì CB tổng nhảy.

Sai lầm thường gặp

• Đổi ổ cắm cho máy trong khi hai ổ vẫn chung một nhánh dây chạy về tủ.
• Kết luận máy hỏng mà chưa làm phép đối chứng đơn giản nhất là tắt máy hàn rồi cắt thử.
• Nối thêm dây nối dài tiết diện nhỏ để dời máy ra xa máy hàn, làm cú sụt sâu thêm.
• Thay aptomat lớn hơn cho bớt nhảy, trong khi nguyên nhân là sụt áp chứ không phải quá dòng.
• Cho hàn và cắt chạy cùng lúc trên máy phát rồi trách máy phát yếu.
• Không nói rõ với hai tổ về việc chạy so le, nên hôm sau mọi thứ quay lại như cũ.