Bẻ đai bằng thép đã mạ kẽm — lớp mạ chịu được đến đâu?

Vì sao lớp mạ lại nứt đúng ở góc bẻ?

Khi bẻ, mặt ngoài của góc bị kéo giãn còn mặt trong bị nén dồn. Lớp kẽm bám trên bề mặt không giãn theo cùng mức với thép nền vì nó cứng hơn và giòn hơn, nên nó nứt trước. Góc càng gấp thì mức giãn ở mặt ngoài càng lớn, và vết nứt càng dễ thành mảng bong.

Đây là hiện tượng vật liệu, không phải lỗi máy hay lỗi thợ. Cùng họ với thứ xảy ra khi uốn ống đã mạ, xem uốn ống mạ kẽm — lớp mạ nứt, bong, và khác với thứ xảy ra khi cắt hay cán ren trên thép mạ, xem cắt thép mạ kẽm, inox cần lưu ý gì và cán ren thép đã mạ kẽm khác gì thép đen.

Điểm cần tách bạch: nứt lớp mạ khác với nứt thép nền. Thép nền nứt ở góc bẻ là chuyện nghiêm trọng hơn hẳn và có nguyên nhân khác, xem đai bị nứt ở góc bẻ.

Nên bẻ trước rồi mạ, hay mạ trước rồi bẻ?

Hai lối, và mỗi lối trả một cái giá khác nhau — không có lối nào đúng cho mọi việc.

• BẺ TRƯỚC RỒI MẠ — lớp mạ liền, phủ kín cả chỗ cong. Giá phải trả: đai thành phẩm phải gửi đi mạ, tức thêm một chặng vận chuyển và thêm thời gian chờ; kích thước sau khi mạ dày lên chút ít do lớp phủ, nên chỗ lắp khít phải tính trước; và bể mạ có giới hạn kích thước nên đai lớn chưa chắc vào vừa.
• MẠ TRƯỚC RỒI BẺ — làm được ngay tại xưởng, chủ động tiến độ. Giá phải trả: chấp nhận lớp mạ ở các góc bẻ bị nứt hoặc bong, và phải có bước xử lý bù ở những góc đó.
• Yếu tố quyết định thường không nằm ở kỹ thuật mà ở tiến độ và ở chỗ đai sẽ nằm: đai chôn sâu trong bê tông chịu điều kiện khác hẳn đai ở mặt lộ ra hoặc ở công trình ven biển.
• Câu hỏi này cùng dạng với câu ở nhóm uốn ống, và cách cân nhắc giống nhau: xem nên mạ kẽm trước hay sau khi uốn ống.

Nếu buộc phải bẻ thép đã mạ thì giảm hại bằng cách nào?

• Bẻ với bán kính rộng hơn so với khi bẻ thép đen cùng cỡ — góc càng thoải thì mặt ngoài giãn càng ít, và đây là đòn bẩy lớn nhất trong nhóm này.
• Kiểm khuôn và cữ sạch trước khi chạy: mạt thép hoặc cấn bám trên khuôn sẽ in thẳng vào lớp mạ mềm hơn thép, để lại vết mà thép đen không bị. Chọn đúng bộ khuôn theo cỡ thép xem chọn đổi bộ khuôn theo phi thép.
• Giảm tốc độ bẻ ở cây đầu, xem kết quả ở góc rồi mới cho chạy lô — thép mạ cho phản hồi khác thép đen nên số cũ không dùng lại được.
• Bẻ thử một cây và bẻ mở ra xem: lớp mạ bong thành mảng lớn là dấu hiệu bán kính đang quá gấp cho loại thép đó.
• Mức bật lại của thép mạ có thể khác thép đen, nên phải đo lại góc trên cây đầu thay vì dùng mức bù cũ: xem đai bẻ xong bị mở góc do đàn hồi.

Kiểm gì trên đai mạ trước khi đem lắp?

Nhìn vào đúng các góc bẻ chứ không nhìn toàn cây: đó là nơi duy nhất lớp mạ chịu biến dạng. Thứ cần phân biệt là vết rạn chân chim nhỏ, thường chấp nhận được, với mảng bong để lộ thép nền — mảng bong là chỗ sẽ gỉ trước tiên.

Chỗ nào lộ thép nền thì xử lý bằng lớp phủ giàu kẽm trước khi đem lắp, và làm ngay tại xưởng thay vì để tới công trường, vì ở công trường đai đã nằm chồng đống thì không ai soi từng góc nữa. Đai để lâu chưa lắp còn có vấn đề riêng, xem đai thành phẩm bị gỉ khi để lâu chưa lắp.

Sai lầm thường gặp

• Dùng nguyên mức bù góc của thép đen cho thép mạ rồi thấy góc không khớp.
• Bẻ thép mạ với đúng bán kính đang dùng cho thép đen, rồi coi lớp mạ bong là chuyện đương nhiên.
• Nhầm vết nứt lớp mạ với nứt thép nền — hai chuyện khác nhau về mức nghiêm trọng.
• Để việc xử lý chỗ hở mạ tới lúc ra công trường, khi đai đã chất đống và không ai soi từng góc.
• Chọn mạ trước chỉ vì nhanh, mà không hỏi đai này sẽ nằm ở đâu trong công trình.