Ống luôn bung lại một phần sau khi rời khuôn, nên góc ra lớn hơn góc cài. Mức bung đổi theo lô ống, bề dày thành và bán kính khuôn, nên không có góc bù dùng chung: phải chốt bằng cây thử mỗi khi đổi một trong ba thứ đó.
Viết bởi Nguyễn Đỗ Tùng — hơn 15 năm trong nghề cơ điện tử, Cử nhân Cơ khí (ĐH Công nghiệp Hà Nội, 2010).
Bung góc là lỗi máy hay là tính chất vật liệu?
Là tính chất vật liệu. Trong lúc uốn, một phần biến dạng là vĩnh viễn còn một phần là đàn hồi; phần đàn hồi trả lại ngay khi thôi lực, nên ống mở ra một chút so với hình nó vừa bị ép vào. Máy khoẻ hơn không làm phần đó biến mất.
Cơ chế chung này đã được viết kỹ ở đai bẻ xong bị mở góc do đàn hồi cho thép cây. Trang này không chép lại phần cơ chế, chỉ nói phần khác đi khi làm việc với ỐNG: ống có thành mỏng và rỗng ruột, nên cùng một góc cài, hai cây ống khác bề dày thành cho hai kết quả khác nhau rõ hơn nhiều so với thép đặc cùng phi.
Vì là tính chất chứ không phải hỏng hóc, cách xử cũng khác: không đi tìm chi tiết nào để thay, mà chốt một góc bù rồi kiểm lại mỗi khi có mốc thay đổi.
Cùng máy, cùng khuôn mà mỗi lô ống bung khác nhau — vì sao?
Vì phần bung phụ thuộc vào chính cây ống nhiều hơn phụ thuộc vào máy. Bốn thứ dưới đây đổi thì mức bung đổi theo, kể cả khi trên màn hình vẫn là con số cũ.
| Thứ vừa đổi | Ảnh hưởng tới mức bung | Kiểm gì trước khi chạy lô | Ngưỡng số liệu |
|---|---|---|---|
| Đổi lô ống, cùng cỡ cùng loại | Ống cứng hơn thì bung nhiều hơn; hai lô nhìn như nhau vẫn khác nhau | Uốn cây thử của đúng lô sắp chạy | đang cập nhật |
| Đổi bề dày thành ống | Thành mỏng hơn thường bung nhiều hơn ở cùng bán kính | Đo bề dày thực tế, không tin theo nhãn bó | đang cập nhật |
| Đổi bán kính khuôn | Bán kính lớn hơn thì phần đàn hồi chiếm tỷ lệ lớn hơn, bung rõ hơn | Uốn lại cây thử, không mang góc bù của khuôn cũ sang | đang cập nhật |
| Đổi vật liệu ống (thép đen, ống mạ, inox) | Khác vật liệu thì khác hẳn mức bung | Chốt riêng góc bù cho từng loại | đang cập nhật |
| Cùng mọi thứ nhưng góc ra lệch mỗi cây một kiểu | Không phải bung — nghi ống trượt trong khuôn kẹp | Soi vết cào dọc thân ống | đang cập nhật |
| Góc gần đúng nhưng chỗ cong móp, nhăn | Không phải bung — bán kính quá nhỏ hoặc thiếu lõi chống nhăn | Xem lại bán kính và bộ lõi đang dùng | đang cập nhật |
Hai dòng cuối là phép loại trừ, không phải nguyên nhân bung: lệch mỗi cây một kiểu xem ống trượt trong khuôn kẹp khi uốn, móp nhăn ở chỗ cong xem ống thép bị móp, nhăn khi uốn. Cột "Ngưỡng số liệu" để trống: mức bung theo từng loại ống và từng bán kính là số phải đo trên chính bộ khuôn và lô ống đang dùng.
Cây thử: làm mấy cây và đo vào lúc nào?
Cây thử không phải một cây. Uốn một cây rồi lấy luôn con số của nó làm góc bù là cách nhanh nhất để chốt nhầm, vì cây đầu tiên còn mang theo chuyện gá đặt chưa quen tay. Uốn vài cây liên tiếp của đúng lô sắp chạy rồi đọc xem các số có bám nhau không mới là phép thử.
Đo sau khi ống đã rời khuôn hẳn, không đo trong lúc ống còn tì vào khuôn. Đây là chỗ sai phổ biến: nhìn trên máy thấy đúng góc, tháo ra mới thấy mở.
Đo bằng gì cũng phải thống nhất. Cùng một cây ống, hai người đặt thước ở hai chỗ khác nhau trên đoạn thẳng sẽ ra hai số — cùng cái bẫy đã nói ở một cây đai đo ra sai — xử cả lô. Với thanh nhiều góc thì còn thêm chuyện sai số dồn, xem thanh thép uốn nhiều góc.
Ghi lại góc cài, góc đo được và mốc lô ống vào nhật ký máy, theo cách đã nêu ở nhật ký máy ghi gì để truy lỗi. Lần sau gặp đúng loại ống đó, cây thử chỉ còn để xác nhận chứ không phải dò lại từ đầu.
Bù góc bằng cách nào — và cách nào không nên?
Cách đúng là đặt máy uốn quá đi một phần rồi để ống bung về đúng góc cần, tức sửa ở CÀI ĐẶT chứ không sửa ở cây ống. Phần quá đi đó là góc bù, và nó thuộc về cặp "lô ống này — bán kính khuôn này", không phải một hằng số của máy.
Đừng uốn lại chỗ cũ để ép cho khít góc. Vùng đó đã biến dạng một lần, uốn thêm ở đúng chỗ đó dễ làm thành ống móp hoặc nhăn, và với ống mạ thì lớp mạ ở mặt ngoài chỗ cong chịu thêm một lần kéo nữa — xem uốn ống mạ kẽm: lớp mạ nứt, bong.
Đừng bẻ tay hay kê đòn nắn lại ống đã tháo khỏi máy. Ống nắn tay hiếm khi giữ được mặt phẳng của các đoạn, và cái sai mới này khó đo hơn cái sai cũ nhiều.
Nếu lô ống cần cả góc đúng lẫn chiều dài đoạn thẳng đúng, nhớ rằng đổi góc bù thì chiều dài phôi cần cắt cũng đổi theo — phần tính đã có ở tính chiều dài phôi ống khi uốn cong.
Khi nào bung góc trở thành chuyện của khâu chọn máy?
Khi công việc thường xuyên đổi loại ống và đổi bán kính, phần thời gian dò lại góc bù cho mỗi lần đổi trở thành khoản đáng kể so với thời gian uốn thật. Lúc đó câu hỏi không còn là bù bao nhiêu độ mà là máy có lưu được bộ thông số theo từng loại việc không.
Ngược lại, nếu xưởng chỉ chạy một vài loại ống cố định thì chốt góc bù một lần rồi ghi lại là đủ, không cần đổi máy. Cách đối chiếu nhu cầu với dòng máy xem chọn máy uốn ống theo sản phẩm cần làm.
Sai lầm thường gặp
- Coi bung góc là dấu hiệu máy yếu rồi đi tìm chi tiết để thay.
- Lấy góc bù của lô ống trước áp cho lô mới vì "cùng cỡ, cùng loại".
- Đo góc trong lúc ống còn tì trong khuôn.
- Chốt góc bù từ đúng một cây thử.
- Uốn lại chỗ cũ để ép cho khít góc — đổi một cái sai đo được lấy một cái sai khó đo hơn.
- Bẻ tay, kê đòn nắn ống đã tháo khỏi máy.
- Đổi góc bù mà quên rằng chiều dài phôi cần cắt cũng đổi theo.
- Không ghi lại góc cài, góc đo và mốc lô ống, nên lần sau phải dò lại từ đầu.
Bài liên quan trong danh mục
Câu hỏi thường gặp
Không. Trong lúc uốn, một phần biến dạng là đàn hồi và được trả lại ngay khi thôi lực, nên ống luôn mở ra một chút sau khi rời khuôn. Máy khoẻ hơn không làm phần đó biến mất; cách xử là đặt máy uốn quá đi một phần để ống bung về đúng góc cần.
Không nên. Mức bung phụ thuộc chính cây ống — độ cứng của lô, bề dày thành thực tế — và phụ thuộc bán kính khuôn, nên hai lô cùng cỡ cùng loại vẫn có thể khác nhau. Uốn vài cây thử của đúng lô sắp chạy rồi mới chốt.
Sau khi ống đã rời khuôn hẳn. Đo trong lúc ống còn tì trong khuôn sẽ thấy đúng góc rồi tháo ra mới thấy mở. Ngoài ra nên thống nhất chỗ đặt thước trên đoạn thẳng, vì đặt hai chỗ khác nhau trên cùng một cây sẽ ra hai số.
Không nên. Vùng đó đã biến dạng một lần, uốn thêm ở đúng chỗ cũ dễ làm thành ống móp hoặc nhăn, và với ống mạ thì lớp mạ mặt ngoài chỗ cong chịu thêm một lần kéo nữa. Sửa ở cài đặt góc bù rồi uốn cây mới thay vì sửa trên cây đã uốn.
Cần tư vấn theo nhu cầu cụ thể?
Gửi thông tin công trình/xưởng — chúng tôi tư vấn chọn đúng model theo đúng nhu cầu của bạn.
Gửi yêu cầu tư vấn