Kho nên trữ bao nhiêu lưỡi, đĩa cắt để khỏi đứt lô giữa chừng?

Trữ theo cảm tính sai ở đâu?

Cách trữ quen thấy nhất là "hết thì mua thêm vài cái cho chắc" — con số vài cái đó không đến từ phép tính nào, nên nó đúng với tháng này mà sai với tháng sau khi đơn hàng đổi. Kho hết đúng lúc lô hàng đang chạy dở là chi phí thật: máy đứng, thợ chờ, giao hàng trễ.

Ngược lại, trữ quá tay cũng là chi phí — vốn nằm chết trong đĩa cắt cho một cỡ thép ít dùng, và với lưỡi có hạn dùng thì trữ quá lâu còn giảm chất lượng trước khi kịp dùng tới.

Cả hai lỗi đều bắt nguồn từ việc thiếu một con số gốc: NHỊP TIÊU HAO thật của xưởng mình, không phải con số nhà sản xuất công bố cho điều kiện lý tưởng.

Ba số cần có trước khi tính

Công thức và một ví dụ bằng số

Số lưỡi cần trữ (chưa cộng dự phòng) = nhịp tiêu hao mỗi ngày × số ngày chờ hàng về, chia cho số lát cắt được của một lưỡi.

Ví dụ: xưởng cắt trung bình 400 lát mỗi ngày, một đĩa cắt được 1.200 lát, thời gian chờ hàng về 10 ngày. Số lát cần dùng trong 10 ngày chờ = 400 × 10 = 4.000 lát. Số đĩa cần có sẵn = 4.000 ÷ 1.200 ≈ 3,33 → làm tròn lên 4 đĩa để đủ dùng hết thời gian chờ.

Con số 4 đĩa đó là MỨC TỐI THIỂU để cầm cự tới lúc hàng mới về, chưa tính ngày cao điểm cắt nhiều hơn thường lệ hay chuyến hàng về trễ hơn dự kiến — hai rủi ro này cần một phần dự phòng riêng.

Phần dự phòng: cộng thêm bao nhiêu?

Phần dự phòng bù cho hai điều bất định: ngày tiêu hao nhanh hơn trung bình (đơn hàng gấp, thép cứng hơn dự tính làm hao lưỡi nhanh hơn) và chuyến hàng về trễ hơn hẹn. Mức dự phòng phù hợp phụ thuộc mức dao động thật của hai điều đó ở xưởng mình, không có tỷ lệ phần trăm dùng chung cho mọi nơi.

Cách làm thực tế: theo dõi vài tháng liên tiếp nhịp tiêu hao thật và thời gian giao hàng thật, ghi vào nhật ký, rồi lấy mức cao nhất từng gặp thay vì mức trung bình để tính lại số cần trữ — nguyên tắc ghi chép này cùng cách với nhật ký máy ghi gì để truy lỗi, áp cho vật tư tiêu hao thay vì cho tình trạng máy.

Với xưởng chạy nhiều cỡ phi khác nhau, tính riêng cho từng cỡ — nhịp tiêu hao Ø25 và Ø8 khác nhau rất xa như đã thấy ở tính chi phí lưỡi, đĩa cắt cho mỗi tấn thép, nên gộp chung một con số trữ kho cho mọi cỡ sẽ sai lệch nhiều.

Đổi cách kẹp phôi hoặc cách cắt cũng đổi nhịp tiêu hao

Nhịp tiêu hao không cố định mãi. Mẻ răng do kẹp phôi sai cách làm lưỡi hỏng sớm hơn nhiều so với hao mòn bình thường — cơ chế đã nêu ở ba kiểu hỏng lưỡi cắt. Xưởng nào đang gặp mẻ răng lặp lại nên sửa cách kẹp trước, vì sửa xong thì số cần trữ cũng giảm theo, không phải trữ nhiều hơn để bù hao phí do lỗi thao tác.

Đổi cỡ phôi thường xuyên — mẩu quá ngắn phải bỏ cắt sớm hơn dự tính — cũng làm nhịp tiêu hao lệch khỏi mức tính ban đầu, xem mẩu thép quá ngắn còn cắt được không.

Sai lầm thường gặp

• Trữ theo cảm tính "vài cái cho chắc" thay vì tính từ nhịp tiêu hao thật.
• Lấy số lát nhà sản xuất công bố thay vì đếm thực tế trên máy và loại thép của xưởng mình.
• Tính nhịp tiêu hao từ một ngày ít việc rồi áp cho cả tháng.
• Gộp chung một số trữ kho cho mọi cỡ phi, trong khi nhịp tiêu hao giữa các cỡ chênh nhau nhiều lần.
• Quên cộng dự phòng cho ngày tiêu hao nhanh hơn thường lệ và chuyến hàng về trễ.
• Trữ quá nhiều lưỡi cho cỡ ít dùng tới mức hết hạn hoặc giảm chất lượng trước khi dùng.