Ống tròn móp theo kiểu nếp nhăn ở mặt trong đường cong; ống hộp vuông hỏng theo kiểu khác hẳn: bốn góc vuông bị bẹp tròn dần và các mặt phẳng có thể phồng ra hoặc lõm vào. Khác tiết diện thì khác cơ chế hỏng, không dùng chung một cách đọc.
Viết bởi Nguyễn Đỗ Tùng — hơn 15 năm trong nghề cơ điện tử, Cử nhân Cơ khí (ĐH Công nghiệp Hà Nội, 2010).
Vì sao ống hộp vuông hỏng khác ống tròn khi uốn?
Ống tròn có tiết diện đối xứng đều quanh tâm, nên khi uốn, toàn bộ chu vi chịu lực theo cùng một kiểu phân bố — cơ chế móp, nhăn của nó đã nêu ở ống thép bị móp, nhăn khi uốn, trang này không lặp lại phần đó.
Ống hộp vuông thì khác: bốn góc vuông là nơi tập trung độ cứng của tiết diện (góc bẻ của thép tấm tạo ra ống), còn bốn mặt phẳng ở giữa là phần MỀM hơn tương đối. Khi uốn cong cả ống, lực nén ở mặt trong đường cong và lực kéo ở mặt ngoài tác động khác nhau lên góc cứng và mặt phẳng mềm — đó là lý do hai kiểu hỏng của nó (bẹp góc, phồng mặt) khác hẳn kiểu móp tròn của ống thường.
Đọc hai kiểu hỏng thường gặp
| Dấu hiệu quan sát được | Nghiêng về nguyên nhân | Kiểm gì trước | Ngưỡng số liệu |
|---|---|---|---|
| Bốn góc vuông bị bẹp tròn dần ở vùng uốn cong, cạnh vuông vắn ở đoạn thẳng | Bán kính uốn quá nhỏ so với cỡ ống, hoặc thiếu lõi/đệm chống bẹp góc trong khuôn | Đối chiếu bán kính uốn đang cài với hồ sơ bộ khuôn cho đúng cỡ ống hộp này | đang cập nhật |
| Mặt bên (mặt phẳng giữa hai góc) phồng ra ở phía nén của đường cong | Thành ống bị nén dọc và mất ổn định cục bộ, phồng ra ngoài thay vì giữ phẳng | Kiểm độ dày thành thực tế so với yêu cầu tối thiểu cho bán kính đang uốn | đang cập nhật |
| Mặt bên lõm vào ở phía kéo của đường cong | Thành mỏng bị kéo mất ổn định theo hướng ngược lại với phồng | Cùng nguyên nhân độ dày/bán kính như dòng trên, khác hướng biến dạng | đang cập nhật |
| Chỉ hỏng ở ống hộp cỡ lớn, ống hộp nhỏ cùng bán kính vẫn ổn | Tỷ lệ giữa bán kính uốn và cạnh tiết diện đã vượt ngưỡng của bộ khuôn | Kiểm dải cỡ ống mà bộ khuôn hiện có được công bố xử lý tốt | đang cập nhật |
Cột "Ngưỡng số liệu" để trống: tỷ lệ bán kính/cạnh tiết diện an toàn và độ dày thành tối thiểu theo từng cỡ ống hộp là thông số của bộ khuôn và của chính lô ống, đọc theo hồ sơ máy — không có mức dùng chung cho mọi cỡ hộp.
Khuôn cho ống hộp cần khác khuôn ống tròn ở đâu?
Khuôn tròn không dùng được cho ống hộp vuông — rãnh khuôn phải theo đúng biên dạng vuông để tì đều lên cả bốn mặt và bốn góc, không chỉ tì lên hai điểm như khuôn tròn tì lên đường tròn. Đây là điều đã được nhắc ngắn gọn ở uốn ống và chọn máy uốn ống theo sản phẩm cần làm; trang này nói sâu hơn về CƠ CHẾ hỏng khi khuôn hoặc bán kính chưa đúng, không lặp lại phần chọn máy.
Với ống hộp, phần đỡ bên trong (tương đương lõi chống nhăn của ống tròn) còn phải đỡ được cả bốn mặt phẳng chứ không chỉ đỡ một đường sinh như ống tròn, nếu không các mặt phẳng dễ mất ổn định trước khi tới lượt bốn góc chịu lực.
Với ống hộp thành mỏng, khoảng an toàn giữa "uốn được" và "hỏng" hẹp hơn nhiều so với ống tròn cùng cỡ — nên cây thử đầu tiên càng quan trọng, và cần đo cả bốn mặt chứ không chỉ đo góc uốn tổng thể.
Ống hộp đã bẹp góc thì xử lô thế nào?
Đây là hỏng vật liệu và hình học cùng lúc: góc bẹp làm tiết diện chịu lực đổi khác so với thiết kế, không đơn thuần là chuyện thẩm mỹ. Chấp nhận hay loại thuộc quyền người nghiệm thu theo hồ sơ công trình, trang này không tự quyết thay.
Đừng gõ hoặc ép lại góc bẹp cho vuông trở lại. Vùng đó đã mất ổn định một lần, gõ nắn thêm dễ làm nứt tại đúng góc hoặc làm hỏng thêm mặt bên cạnh nó.
Trước khi đổ cho khuôn, loại hai nguồn này
ỐNG ĐÃ MÓP SẴN từ lúc nằm chờ: thành hộp mỏng nên vết tì trong kho đủ để thành chỗ bẹp khi uốn — xem ống thép nằm chờ: xếp, kê và bảo quản.
ỐNG TRƯỢT TRONG KHUÔN lúc uốn: cho ra vết khác hẳn vết bẹp góc, và sửa ở chỗ khác — xem ống trượt trong khuôn kẹp khi uốn.
Nếu cần đường cong bán kính lớn thay vì góc gập thì đó là máy khác chứ không phải khuôn khác — xem máy lốc ống (uốn ống 3 trục). Và chiều dài phôi phải tính lại khi đổi bán kính: tính chiều dài phôi ống khi uốn cong.
Sai lầm thường gặp
- Dùng chung một cách đọc hỏng của ống tròn (móp, nhăn) cho ống hộp vuông, trong khi cơ chế hỏng khác hẳn.
- Lắp khuôn tròn hoặc khuôn không đúng biên dạng vuông cho ống hộp.
- Chỉ đo góc uốn tổng thể mà không đo riêng bốn mặt phẳng để phát hiện phồng hoặc lõm.
- Gõ, ép lại góc đã bẹp cho vuông trở lại.
- Áp cùng bán kính uốn của ống hộp nhỏ cho ống hộp cỡ lớn hơn mà không kiểm lại tỷ lệ bán kính/cạnh.
Bài liên quan trong danh mục
Câu hỏi thường gặp
Không cùng cơ chế. Ống tròn móp theo kiểu nếp nhăn ở mặt trong đường cong do tiết diện tròn đối xứng đều; ống hộp vuông hỏng khác hẳn vì có góc cứng và mặt phẳng mềm xen kẽ, nên hỏng thành bẹp tròn ở góc hoặc phồng/lõm ở mặt bên, không phải nếp nhăn.
Không. Rãnh khuôn phải theo đúng biên dạng vuông để tì đều lên cả bốn mặt và bốn góc; khuôn tròn chỉ tì lên đường tròn nên không giữ được hình ống hộp trong lúc uốn, dễ làm bẹp góc hoặc phồng mặt.
Không nên. Vùng đó đã mất ổn định một lần, gõ hoặc ép nắn lại dễ làm nứt tại đúng góc hoặc hỏng thêm mặt bên cạnh nó. Chấp nhận hay loại thuộc quyền người nghiệm thu theo hồ sơ công trình.
Cần tư vấn theo nhu cầu cụ thể?
Gửi thông tin công trình/xưởng — chúng tôi tư vấn chọn đúng model theo đúng nhu cầu của bạn.
Gửi yêu cầu tư vấn