Hai thước trong xưởng đo ra hai số khác nhau — lấy cái nào làm chuẩn?

Vì sao chuyện này luôn nổ ra đúng lúc đang tranh cãi về một lô hàng?

Ngày thường không ai so hai thước với nhau. Người ta chỉ mang hai thước đặt cạnh nhau khi đã có một lô hàng bị nói là sai kích thước, tức là lúc đã có bên được bên mất. Vì thế câu hỏi thước nào đúng luôn xuất hiện kèm áp lực, và câu trả lời dễ bị chọn theo phía có lợi.

Cách gỡ là tách làm hai việc. Việc thứ nhất: chốt một thước làm mốc của xưởng, việc này làm một lần và làm nguội, không làm giữa lúc đang cãi. Việc thứ hai: đo lại lô hàng đang tranh chấp bằng đúng thước mốc đó, trước mặt cả hai bên.

Điều cần hiểu rõ: mốc xưởng không có nghĩa là thước đó đúng tuyệt đối. Nó chỉ bảo đảm mọi phép đo trong xưởng nói cùng một ngôn ngữ, và đó mới là thứ quyết định được tranh chấp nội bộ. Khi cần con số so với bên ngoài thì phải dùng dụng cụ được kiểm định, không dùng thước mốc tự chọn.

Các nguồn lệch nhìn và sờ thấy được ở từng loại thước

Phép so ba thước khi trong tay không có dụng cụ chuẩn nào

Đặt các thước nằm song song trên mặt bàn phẳng, dóng cho vạch gốc của chúng thẳng hàng nhau, rồi đọc ở một vạch xa nhất mà cả ba cùng tới. Chênh lệch lộ ra ngay ở vạch xa, vì sai số tích lại theo chiều dài chứ không hiện ra ở đoạn ngắn.

Bước hai: đổi đầu. Đo cùng một đoạn nhưng một lần tì móc vào mép phôi, một lần đặt vạch gốc trùng mép phôi rồi đọc. Nếu hai lần cho hai số khác nhau trên cùng một thước thì lỗi nằm ở móc thước, không nằm ở băng thước.

Bước ba: chọn cái làm mốc. Ưu tiên thước ít hỏng hóc nhìn thấy nhất, còn nguyên vạch, và là loại đang được nhiều người trong xưởng dùng nhất — chọn cái ít người dùng thì ngày nào cũng phải quy đổi. Đánh dấu thước mốc bằng sơn hoặc khắc, cất một chỗ cố định, và không mang nó ra công trường.

Sau khi có thước mốc thì đổi gì trong cách làm hằng ngày?

Thứ nhất, mọi cữ và dưỡng của máy đều chỉnh theo thước mốc, kể cả cữ đã dùng quen từ lâu. Đây là chỗ sinh ra phần lớn tranh cãi giữa hai tổ, vì mỗi tổ chỉnh cữ theo thước của mình — xem hai máy bẻ đai ra kích thước không đều.

Thứ hai, phiếu gia công phải ghi đo từ đâu tới đâu, không chỉ ghi con số. Cùng một kích thước mà người đo mặt ngoài, người đo tim thì hai tổ làm ra hai thứ khác nhau dù thước giống hệt — xem phiếu gia công ghi gì để hai tổ làm giống nhau.

Thứ ba, khi nghiệm thu thì nói rõ đo bằng thước nào ngay từ đầu, trước khi đo. Ranh giữa sai lệch chấp nhận được và không chấp nhận được có ở phôi cắt xong sai lệch bao nhiêu còn dùng được và uốn xong thế nào là đạt, ai chốt dung sai.

Khi nào thước mốc tự chọn không đủ?

Khi con số phải đứng vững trước bên thứ ba: nghiệm thu với chủ đầu tư, tranh chấp với nhà cung cấp, hoặc hồ sơ chất lượng của công trình. Lúc đó thứ có giá trị là dụng cụ được kiểm định kèm giấy còn hiệu lực, không phải thước được cả xưởng đồng ý.

Khi đó, việc đã làm trong xưởng vẫn không phí: nếu mọi cữ và mọi phiếu đều quy về một mốc thì chỉ cần biết mốc đó lệch bao nhiêu so với dụng cụ kiểm định là suy ra được cả loạt, thay vì phải đo lại từng chi tiết.

Danh mục dụng cụ nên có ở một xưởng gia công thép và mức nào thì đủ dùng có ở dụng cụ đo kiểm ở xưởng gia công thép.

Sai lầm thường gặp

• Chọn thước mốc ngay giữa lúc đang tranh cãi về một lô hàng, nên bên nào cũng thấy không công bằng.
• So hai thước ở đoạn ngắn, chỗ sai số chưa kịp tích lại nên nhìn như nhau.
• Bỏ qua móc đầu thước, trong khi đó là nguồn lệch phổ biến nhất và lệch ngược chiều giữa đo trong với đo ngoài.
• Chọn làm mốc một cái thước ít người dùng, để rồi ngày nào cũng phải quy đổi.
• Mang thước mốc ra công trường dùng hằng ngày cho tới khi nó cũng hỏng.
• Coi thước mốc tự chọn là đủ khi làm việc với bên thứ ba.