Đai đúng góc mà đặt xuống nền vẫn vểnh một góc là lỗi NGOÀI mặt phẳng, không phải lỗi góc. Vênh đều mọi chiếc cùng một chiều nghiêng về phôi mang xoắn vào máy; vênh tăng dần theo tuần nghiêng về dẫn hướng mòn hoặc đầu bẻ rơ; chỉ đai cỡ lớn vênh nghiêng về cách đai rời máy.
Viết bởi Nguyễn Đỗ Tùng — hơn 15 năm trong nghề cơ điện tử, Cử nhân Cơ khí (ĐH Công nghiệp Hà Nội, 2010).
Vênh khác lệch góc ở chỗ nào?
Một cái đai có hai loại sai hình học. Lệch GÓC là sai trong mặt phẳng của đai: góc mở ra hoặc khép lại so với góc đã cài. VÊNH là sai ngoài mặt phẳng: các cạnh không cùng nằm trên một mặt, nên đai đặt xuống nền thì một góc vểnh lên, ấn góc đó xuống thì góc chéo đối diện vểnh theo.
Hai lỗi này đo bằng hai cách khác nhau. Thước đo góc và thước đo cạnh không bắt được vênh, vì từng góc, từng cạnh vẫn đúng số — nên đai vênh thường lọt qua phép kiểm tại máy. Phép kiểm đúng là đặt đai lên một mặt phẳng (mặt bàn máy, tấm thép phẳng, nền láng) rồi nhìn xem cả bốn góc có cùng chạm không.
Trong khung cốt thép, đai vênh không tự nằm vào vị trí mà phải bị ép cho vào, và phần ép đó dồn sang các thanh chủ bên cạnh. Lỗi lộ ra muộn, thường tới lúc lắp khung mới thấy.
Lỗi trong mặt phẳng đã có trang riêng: góc lệch theo cữ và khuôn xem máy bẻ đai bẻ không vuông góc, góc mở đều theo lô thép xem đai bẻ xong bị mở góc do đàn hồi. Trang này chỉ nói phần ngoài mặt phẳng.
Đọc kiểu vênh để biết kiểm chỗ nào trước
| Nhìn thấy gì khi đặt đai lên mặt phẳng | Nghiêng về nguyên nhân | Kiểm gì trước | Ngưỡng số liệu |
|---|---|---|---|
| Mọi chiếc vênh cùng một chiều, mức gần như nhau | Phôi mang sẵn xoắn vào máy — từ cách xả cuộn | Nhìn đoạn phôi giữa cuộn và máy: có xoay quanh trục khi máy kéo không | đang cập nhật |
| Vênh xuất hiện ngay sau khi đổi sang cuộn phôi mới | Cuộn mới đặt khác cách cuộn cũ, hoặc đầu cuộn còn biến dạng | Đối chiếu cách đặt cuộn; đoạn đầu cuộn đã bỏ đủ chưa | đang cập nhật |
| Vênh tăng dần theo tuần, mỗi chiếc một mức | Dẫn hướng mòn cho phôi xoay, hoặc cụm đầu bẻ đã rơ | Soi rãnh dẫn hướng; lắc chốt bẻ bằng tay khi máy đã ngắt nguồn | đang cập nhật |
| Chỉ đai cỡ lớn vênh, đai nhỏ cùng phi vẫn phẳng | Phần đai đã thành hình tự võng, rơi va xuống sàn, hoặc bị đỡ tay nâng lệch | Quan sát đai lúc bẻ cạnh cuối và lúc rời máy | đang cập nhật |
| Chỉ cạnh cuối vênh, các cạnh trước phẳng | Phần đai đã uốn quay vướng thân máy hoặc máng hứng trong lúc bẻ tiếp | Xem đường quay của phần đai đã thành hình | đang cập nhật |
| Vênh đổi chiều lung tung giữa các chiếc | Phôi trượt xoay trong bộ kéo, hoặc có người chỉnh tay giữa chừng | Kiểm mặt kẹp của bộ kéo; hỏi ai đã chạm vào máy | đang cập nhật |
Nguồn: suy luận hình học của thanh bị xoắn quanh trục rồi đem uốn, đối chiếu với bảng lỗi cấp máy ở lỗi thường gặp máy bẻ đai. Cột "Ngưỡng số liệu" (mức vênh cho phép) để trống: mức đó do hồ sơ thiết kế và yêu cầu nghiệm thu của công trình quy định, không có con số dùng chung và trang này không đặt ra.
Vì sao phôi xoắn lại cho ra đai vênh?
Máy bẻ đai uốn phôi quanh chốt theo một mặt phẳng cố định. Thanh phôi đi vào thẳng và không xoắn thì mọi cạnh sau khi uốn nằm trên đúng mặt phẳng đó.
Khi thanh mang sẵn một độ xoắn quanh trục của nó, phần xoắn đó không mất đi lúc uốn. Giữa hai lần uốn, đoạn cạnh vừa kéo ra đã xoay đi một chút so với cạnh trước, nên cạnh sau được uốn trên một mặt phẳng lệch khỏi mặt phẳng của cạnh trước. Cộng qua các cạnh, đai thành một vòng hơi xoắn ốc thay vì một khung phẳng.
Nguồn xoắn hay gặp nhất nằm TRƯỚC máy: rút dây ra qua đầu một cuộn đứng yên thì mỗi vòng dây rời cuộn là thêm một vòng xoắn vào thanh — cách đặt cuộn tránh chuyện này có ở đặt và xả cuộn thép vào máy duỗi. Cụm nắn được làm ra để khử độ CONG; thanh ra khỏi cụm nắn trông thẳng vẫn có thể còn xoắn, và nhìn bằng mắt không phát hiện được.
Phép thử nhanh tại máy: kẻ một vạch dọc bằng bút sơn trên đoạn phôi trước cụm nắn, cho máy kéo vài nhịp rồi xem vạch đó ra tới đầu bẻ còn nằm cùng một phía hay đã xoay đi. Vạch xoay đi là phôi đang xoắn. Với thép có gân dọc, dùng luôn đường gân làm vạch.
Máy mòn thì vênh theo kiểu nào?
- Rãnh dẫn hướng trước đầu bẻ mòn rộng ra: phôi không còn bị giữ đúng tư thế, xoay nhẹ mỗi nhịp kéo. Vênh kiểu này không đều giữa các chiếc — đó là chỗ phân biệt với phôi xoắn, vốn cho vênh đều.
- Chốt bẻ hoặc trục đầu bẻ rơ: lúc chịu tải chốt nghiêng đi, cạnh được uốn quanh một trục không còn vuông góc với mặt bàn. Kiểm khi máy đã ngắt nguồn: lắc chốt bằng tay, cảm được độ rơ là đủ để nghi.
- Mặt bàn máy mòn lõm hoặc bám vảy thép dày ở vùng đầu bẻ: đai nằm kênh ngay trong lúc đang bẻ.
- Máy đặt không phẳng hoặc khung vặn sau khi di dời: dẫn hướng và đầu bẻ không còn cùng một mặt — cách kiểm có ở đặt máy lên nền, neo và căn phẳng.
Độ rơ ở cụm quay lớn dần theo thời gian thường đi kèm tiếng ồn và rung tăng — nếu máy đồng thời kêu to hơn thường ngày, đọc tiếng ồn và rung tăng dần trước khi thay chốt.
Đai cỡ lớn: vênh sinh ra SAU khi uốn
Đai càng lớn thì phần đã thành hình càng dài và càng nặng so với đoạn phôi đang bị giữ. Lúc bẻ những cạnh cuối, phần đó chìa ra ngoài bàn máy, tự võng xuống theo trọng lượng hoặc tì vào mép bàn, nên cạnh đang uốn bị kéo lệch khỏi mặt phẳng.
Khi rời máy, đai thường rơi xuống sàn hoặc máng hứng. Đai nhỏ uốn từ phôi lớn đủ cứng để chịu cú rơi; đai lớn uốn từ phôi nhỏ thì không — một cú va ở góc đủ làm vênh một cạnh vốn đã đúng.
Việc nên làm là đỡ phần đai đã thành hình bằng một mặt phẳng ngang bàn máy, và hứng đai bằng giá hoặc máng đỡ thay vì để rơi tự do. Đỡ bằng tay thì người đỡ có xu hướng nâng lên theo phản xạ — đúng thao tác làm vênh, và cũng là đưa tay vào vùng quay của đai, xem vận hành máy bẻ đai an toàn.
Đai đã vênh thì xử lô thế nào?
Trước hết khoanh phần lô bị ảnh hưởng theo mốc thay đổi — đổi cuộn, đổi cỡ, chỉnh máy — theo đúng cách truy lô ở một cây đai đo ra sai — xử cả lô. Vênh do phôi xoắn thường bắt đầu đúng ở một lần đổi cuộn, nên phần phải xem lại thường hẹp.
Đai vênh ở mức đang có còn được lắp hay phải loại, và có được nắn lại hay không, thuộc quyền của người nghiệm thu cốt thép theo hồ sơ công trình — trang này không trả lời thay. Việc xưởng làm được là báo sớm, kèm đai mẫu và kiểu vênh đã đọc được, trước khi bó và giao.
Nếu lô được chấp nhận, đừng để đai vênh lẫn với đai phẳng: bó riêng và ghi rõ trên thẻ, cách chia bó xem bó và gắn thẻ đai thành phẩm.
Sai lầm thường gặp
- Chỉ đo góc và cạnh rồi kết luận đai đạt — vênh không hiện ra trên thước, chỉ hiện ra khi đặt đai lên mặt phẳng.
- Chỉnh cữ và góc cài để "chữa" vênh — cữ và góc sửa lỗi trong mặt phẳng, chỉnh chúng chỉ đẩy đai sang thêm một lỗi thứ hai.
- Đổ cho máy ngay khi thấy mọi chiếc vênh giống hệt nhau — kiểu vênh đều cùng chiều nghiêng về phôi, kiểm cách xả cuộn trước khi tháo đầu bẻ.
- Đứng đỡ đai lớn bằng tay và nâng lên theo phản xạ.
- Để đai lớn rơi tự do xuống nền bê tông hoặc lên đống đai cũ.
- Tự đập đai cho phẳng tại xưởng mà chưa hỏi bên nghiệm thu — đai trông phẳng lại nhưng các góc đã bị tác động thêm một lần.
Bài liên quan trong danh mục
Câu hỏi thường gặp
Đó là lỗi ngoài mặt phẳng: các cạnh không cùng nằm trên một mặt. Thước đo góc và đo cạnh không bắt được lỗi này vì từng số vẫn đúng. Cách kiểm là đặt đai lên một mặt phẳng và xem cả bốn góc có cùng chạm không; ấn một góc xuống mà góc chéo đối diện vểnh lên là đai vênh.
Vênh đều cùng chiều ở mọi chiếc nghiêng về phôi mang sẵn xoắn vào máy, hay gặp nhất là do cách xả cuộn: rút dây qua đầu một cuộn đứng yên thì mỗi vòng dây rời cuộn là thêm một vòng xoắn. Máy mòn thì thường cho vênh không đều giữa các chiếc và tăng dần theo thời gian.
Kẻ một vạch dọc bằng bút sơn trên đoạn phôi trước cụm nắn, cho máy kéo vài nhịp rồi xem vạch ra tới đầu bẻ còn nằm cùng một phía hay đã xoay đi. Với thép có gân dọc thì dùng luôn đường gân làm vạch. Phôi trông thẳng vẫn có thể đang xoắn.
Chấp nhận hay loại, và có được nắn lại hay không, thuộc quyền người nghiệm thu cốt thép theo hồ sơ công trình. Xưởng nên báo sớm kèm đai mẫu và kiểu vênh đã đọc được, bó riêng phần đai vênh và ghi rõ trên thẻ, không để lẫn với đai phẳng.
Cần tư vấn theo nhu cầu cụ thể?
Gửi thông tin công trình/xưởng — chúng tôi tư vấn chọn đúng model theo đúng nhu cầu của bạn.
Gửi yêu cầu tư vấn