Cụm dao cắt được để ý vì rõ ràng là sắc, còn cụm con lăn kéo phôi quay đều và liên tục lại ít được coi là nguy hiểm — cho tới khi một món đồ trên người bị cuốn vào. Đây là hiểm họa riêng của máy có cụm kéo, khác hẳn hiểm họa của cụm cắt.
Viết bởi Nguyễn Đỗ Tùng — hơn 15 năm trong nghề cơ điện tử, Cử nhân Cơ khí (ĐH Công nghiệp Hà Nội, 2010).
Vì sao cụm kéo nguy hiểm theo cách khác cụm cắt
Cụm cắt gây thương tích trong một khoảnh khắc và người đứng máy tự nhiên giữ khoảng cách với nó. Cụm con lăn kéo thì quay đều, êm, và phôi được kéo liên tục vào trong — cảm giác nguy hiểm thấp hơn nhiều so với mức nguy hiểm thật.
Một khi tay áo, dây bảo hộ lỏng, hoặc tóc chạm vào điểm kẹp giữa hai con lăn, lực kéo liên tục sẽ không dừng lại như một cú va chạm mà tiếp tục lôi vào, và người bị cuốn không tự gỡ ra được. Đây là điểm khác biệt lớn nhất so với hầu hết tai nạn cơ khí khác.
Cùng nguyên lý này áp dụng cho mọi máy có cặp con lăn kéo phôi liên tục: máy duỗi thép cuộn, máy kéo ống, và cả cụm cấp dây của máy đan lưới — xem con lăn kéo phôi quay nhưng thép không đi để phân biệt với hiện tượng kẹt cơ khí, một chuyện khác hẳn.
Ba điểm cuốn hay xảy ra
| Điểm | Vì sao dễ cuốn ở đây | Cách phòng |
|---|---|---|
| Khe kẹp giữa hai con lăn ngay lối vào | Đây là điểm lực kéo mạnh nhất và cũng là điểm tay hay đưa vào để chỉnh phôi | Không đưa tay vào khe này khi máy đang chạy, kể cả để nắn thẳng |
| Trục quay lộ ra hai đầu con lăn, ngoài phần tiếp xúc phôi | Phần trục trơn quay liên tục, tay áo rộng dễ chạm phải khi đứng gần | Che chắn phần trục lộ, không mặc áo tay rộng khi đứng máy |
| Vùng phía trên cụm kéo khi cúi xuống quan sát | Tóc dài hoặc dây đeo lủng lẳng rơi vào tầm với của con lăn khi cúi | Buộc gọn tóc, tháo dây đeo lỏng trước khi đứng gần cụm kéo |
Điểm đầu tiên là điểm gây tai nạn nhiều nhất vì nó cũng là điểm người đứng máy chủ động đưa tay vào nhiều nhất — để nắn phôi lệch, để gỡ mạt bám. Thói quen đó phải đổi thành dừng máy trước khi đưa tay vào, không có ngoại lệ.
Việc phải sửa ngay khi phát hiện thiếu che chắn
Nếu phần trục lộ ở hai đầu con lăn chưa có che chắn, đây không phải việc để vào danh sách làm sau mà nên xử trước khi cho máy chạy sản xuất tiếp. Tấm che làm được nhanh và không cần chờ phụ tùng chính hãng — dựng theo đúng bộ lỗ bắt hiện có nếu máy từng có tấm che rồi mất, xem máy cũ thiếu che chắn và nút dừng khẩn.
Nếu máy chưa từng có che chắn ở điểm này ngay từ khi mua, nên bổ sung thay vì coi là thiết kế gốc nên giữ nguyên — thiết kế gốc không tính hết mọi cách người đứng máy có thể đứng gần.
Với máy mới mua về, kiểm điểm này cùng lúc với các cơ cấu an toàn khác trước lượt chạy có tải đầu tiên, không để riêng ra vì nó "chỉ là con lăn" — đưa luôn vào checklist kiểm máy trước ca cho các ca sau.
Trang bị và thói quen của người đứng máy
- Không mặc áo tay dài rộng, không đeo găng tay vải khi đứng ở cụm kéo — găng vải dễ bị cuốn hơn tay trần.
- Buộc gọn tóc dài, không để lủng lẳng khi cúi xuống quan sát cụm kéo.
- Tháo dây chuyền, dây đeo thẻ, hoặc bất cứ thứ gì lủng lẳng trước khi đứng gần máy.
- Không đưa tay vào khe kẹp để nắn phôi hay gỡ mạt khi máy đang chạy, dừng máy trước.
- Chỉ cho người mới đứng máy sau khi đã chỉ rõ điểm này, theo giao máy an toàn cho thợ mới.
- Nhấn thử nút dừng khẩn trước ca để chắc chắn nó hoạt động, vì đây là lối thoát duy nhất khi có sự cố cuốn kẹt.
Nếu đã xảy ra cuốn kẹt
Nhấn nút dừng khẩn ngay lập tức, không cố tự gỡ trước khi máy dừng hẳn. Nút dừng khẩn cắt nguồn chứ không chỉ dừng chuyển động hiển thị, nên phải chờ máy dừng hẳn rồi mới xử tiếp.
Không cố quay ngược con lăn bằng tay để gỡ ra, vì lực kẹp vẫn còn giữ chặt và thao tác vội dễ gây thêm thương tích. Gọi thêm người trợ giúp và xử theo đúng quy trình sơ cứu tại chỗ.
Sau sự cố, kiểm lại toàn bộ điểm che chắn quanh cụm kéo trước khi cho máy chạy lại, và ghi lại sự việc vào nhật ký máy để nhắc cho những ca sau — xem nhật ký máy ghi gì để truy lỗi.
Sai lầm thường gặp
- Coi cụm con lăn kéo ít nguy hiểm hơn cụm cắt vì nó không sắc.
- Đưa tay vào khe kẹp để nắn phôi lệch trong khi máy vẫn đang chạy.
- Mặc áo tay dài rộng hoặc đeo găng vải khi đứng thao tác gần cụm kéo.
- Để tóc dài xõa khi cúi xuống quan sát cụm kéo đang chạy.
- Không che chắn phần trục lộ ở hai đầu con lăn vì nghĩ đó là thiết kế gốc.
- Cố tự gỡ khi bị cuốn kẹt thay vì nhấn dừng khẩn trước.
Bài liên quan trong danh mục
Câu hỏi thường gặp
Vì cụm cắt gây thương tích trong một khoảnh khắc nên người đứng máy tự nhiên giữ khoảng cách, còn con lăn kéo quay đều êm và kéo liên tục vào trong. Cảm giác nguy hiểm thấp hơn nhiều so với mức nguy hiểm thật, và một khi tay áo hoặc tóc chạm vào điểm kẹp, lực kéo liên tục sẽ không dừng như một cú va chạm mà tiếp tục lôi vào.
Khe kẹp giữa hai con lăn ngay lối vào, vì đây là điểm lực kéo mạnh nhất và cũng là điểm tay hay đưa vào để chỉnh phôi hoặc gỡ mạt bám. Kế đó là phần trục lộ ra ở hai đầu con lăn ngoài phần tiếp xúc phôi, và vùng phía trên cụm kéo khi cúi xuống quan sát, nơi tóc dài hoặc dây đeo dễ rơi vào tầm với.
Xử trước khi cho máy chạy sản xuất tiếp, không để vào danh sách làm sau. Tấm che làm được nhanh, dựng theo đúng bộ lỗ bắt hiện có nếu máy từng có tấm che rồi mất. Nếu máy chưa từng có che chắn ở điểm này ngay từ khi mua thì nên bổ sung, vì thiết kế gốc không tính hết mọi cách người đứng máy có thể đứng gần.
Không mặc áo tay dài rộng, không đeo găng vải vì dễ bị cuốn hơn tay trần. Buộc gọn tóc dài, tháo dây chuyền hoặc dây đeo thẻ trước khi đứng gần máy. Không đưa tay vào khe kẹp để nắn phôi hay gỡ mạt khi máy đang chạy, phải dừng máy trước. Và nhấn thử nút dừng khẩn trước ca để chắc nó hoạt động.
Nhấn nút dừng khẩn ngay lập tức, không cố tự gỡ trước khi máy dừng hẳn, vì lực kẹp vẫn còn giữ chặt và thao tác vội dễ gây thêm thương tích. Không cố quay ngược con lăn bằng tay. Gọi thêm người trợ giúp và xử theo quy trình sơ cứu tại chỗ, sau đó kiểm lại toàn bộ điểm che chắn trước khi cho máy chạy lại.
Cần tư vấn theo nhu cầu cụ thể?
Gửi thông tin công trình/xưởng — chúng tôi tư vấn chọn đúng model theo đúng nhu cầu của bạn.
Gửi yêu cầu tư vấn