Bơm thủy lực yếu và hỏng bơm cho cùng một triệu chứng bên ngoài — lực ép giảm, xi lanh đi chậm — nhưng nguyên nhân và hướng xử khác hẳn nhau. Phân biệt hai hướng này tiết kiệm được việc tháo bơm oan khi vấn đề thực ra nằm ở nguồn điện.
Viết bởi Nguyễn Đỗ Tùng — hơn 15 năm trong nghề cơ điện tử, Cử nhân Cơ khí (ĐH Công nghiệp Hà Nội, 2010).
Vì sao motor bơm nhạy với điện áp hơn các cụm khác
Motor kéo bơm thủy lực thường phải chịu tải lớn ngay khi bắt đầu mỗi chu trình ép, vì dầu trong hệ cần đạt áp suất làm việc gần như tức thì. Với điện áp không ổn định, motor không đạt đủ tốc độ và đủ lực trong đoạn khởi động đó, kéo theo bơm không tạo đủ áp suất dù bản thân bơm hoàn toàn tốt.
Khác với cụm cắt hay cụm kéo phôi, nơi lực cản tăng dần và motor có thời gian "bắt kịp", bơm thủy lực cần áp suất gần như ngay lập tức khi van chuyển hướng, nên nó bộc lộ tình trạng nguồn yếu sớm hơn và rõ hơn các cụm khác trên cùng một máy.
Đây là lý do một máy có cụm thủy lực thường là "cái báo động sớm nhất" cho vấn đề về nguồn trong cả xưởng, dù nguyên nhân gốc không nằm ở chính máy đó.
Phép thử tách nguyên nhân điện với nguyên nhân bơm
| Phép thử | Cách làm | Kết quả nói lên điều gì |
|---|---|---|
| Quan sát thiết bị khác cùng đường điện | Nhìn đèn hoặc thiết bị khác có yếu theo cùng lúc bơm yếu không | Yếu cùng lúc → nghiêng về nguồn. Chỉ riêng bơm yếu → nghiêng về bơm |
| Nghe tiếng motor lúc bơm bắt đầu chịu tải | So tiếng rú hoặc tiếng gằn lúc khởi động ép với ngày thường | Tiếng khác thường ngay từ lúc khởi động thường đi cùng nguồn yếu |
| Thử vào giờ khác trong ngày | Chạy cùng một việc vào sáng sớm và vào giờ cao điểm | Đỡ hẳn vào giờ vắng tải → nghiêng mạnh về nguồn |
| Sờ vỏ motor bơm sau một lúc chạy | So độ nóng với cảm giác quen thuộc mọi ngày | Nóng bất thường dù ít việc hơn thường lệ → có thể đã ở cả hai hướng cùng lúc |
Ba phép đầu không cần mở máy hay tháo gì, làm được ngay trong vài phút. Nếu cả ba đều chỉ về nguồn thì gần như chắc chắn không phải hỏng bơm, và không nên tháo bơm ra kiểm trước khi đã loại nguyên nhân điện.
Khi đã xác định là do nguồn thì làm gì
Đối chiếu với các dấu hiệu chung của điện áp không ổn định — đèn nhấp nháy, máy khác cũng yếu theo — và xử theo cùng hướng đã áp dụng cho các máy khác trong xưởng, xem điện áp chập chờn, đèn nhấp nháy khi máy đang chạy.
Nếu công trường dùng máy phát, kiểm lại công suất máy phát có đủ cho cụm bơm hay không, vì bơm thủy lực thường kéo dòng khởi động lớn hơn hẳn dòng chạy ổn định — xem tính công suất máy phát cho công trường.
Trong lúc chờ xử nguồn, tránh chạy cụm bơm cùng lúc với các máy công suất lớn khác trên cùng đường điện, vì đó là lúc điện áp dễ sụt thêm nhất ngay tại thời điểm bơm cần lực nhất.
Khi nào vẫn cần nghi ngờ bơm dù nguồn đã ổn
Nếu đã loại được nguyên nhân nguồn qua ba phép thử ở trên mà bơm vẫn yếu, hướng xử chuyển sang phần cơ khí và thủy lực thật sự: mòn bên trong bơm, rò rỉ tại khớp nối — xem dầu rịn ở xi lanh và khớp nối thủy lực — hoặc dầu bẩn làm giảm hiệu suất, xem thêm kiểm tra mối ép ống thủy lực sau khi ép để phân biệt các dấu hiệu liên quan tới chính hệ thủy lực.
Bơm yếu dần đều theo thời gian, không liên quan tới giờ trong ngày hay tới các thiết bị khác, là dấu nghiêng hẳn về mòn tự nhiên bên trong bơm chứ không phải nguồn — khác với kiểu yếu-rồi-đỡ theo nhịp giờ đặc trưng của nguyên nhân điện.
Việc chọn máy có cụm bơm phù hợp với tải công việc ngay từ đầu giúp giảm nguy cơ nhầm lẫn này về sau — xem chọn máy ép ống thủy lực.
Sai lầm thường gặp
- Tháo bơm ra kiểm ngay khi thấy lực ép giảm, không thử ba phép loại trừ nguyên nhân điện trước.
- Không so với thiết bị khác cùng đường điện để biết có phải riêng máy này bị ảnh hưởng không.
- Bỏ qua yếu tố giờ trong ngày, trong khi đây là dấu rõ nhất của nguồn yếu do tải khu vực.
- Nghi ngờ bơm hỏng ngay cả khi hiện tượng chỉ xảy ra vào giờ cao điểm rồi tự hết vào giờ vắng tải.
- Không kiểm công suất máy phát trước khi kết luận bơm hỏng, với công trường dùng máy phát.
- Chạy cụm bơm cùng lúc với máy công suất lớn khác khi đã biết nguồn đang yếu.
Bài liên quan trong danh mục
Câu hỏi thường gặp
Vì motor kéo bơm phải chịu tải lớn ngay khi bắt đầu mỗi chu trình ép, dầu cần đạt áp suất làm việc gần như tức thì. Với điện áp không ổn định, motor không đạt đủ tốc độ và lực trong đoạn khởi động đó, kéo theo bơm không tạo đủ áp suất dù bản thân bơm hoàn toàn tốt. Cụm cắt hay cụm kéo phôi có thời gian "bắt kịp" hơn nên ít bộc lộ vấn đề này.
Ba phép thử không cần tháo máy: quan sát thiết bị khác cùng đường điện có yếu theo cùng lúc không, nghe tiếng motor lúc bắt đầu chịu tải có khác thường ngày không, và thử chạy cùng việc vào giờ khác trong ngày xem có đỡ hơn vào giờ vắng tải không. Nếu cả ba đều chỉ về nguồn thì gần như chắc chắn không phải hỏng bơm.
Đối chiếu với các dấu hiệu chung của điện áp không ổn định như đèn nhấp nháy, máy khác cũng yếu theo, và xử theo cùng hướng áp dụng cho các máy khác trong xưởng. Nếu dùng máy phát, kiểm lại công suất có đủ cho cụm bơm không, vì bơm thủy lực kéo dòng khởi động lớn hơn hẳn dòng chạy ổn định. Tránh chạy bơm cùng lúc với máy công suất lớn khác.
Nếu đã loại được nguyên nhân nguồn qua ba phép thử mà bơm vẫn yếu, hướng xử chuyển sang phần cơ khí và thủy lực thật: mòn bên trong bơm, rò rỉ tại khớp nối, hoặc dầu bẩn làm giảm hiệu suất. Bơm yếu dần đều theo thời gian, không liên quan giờ trong ngày hay thiết bị khác, là dấu nghiêng hẳn về mòn tự nhiên chứ không phải nguồn.
Tháo bơm ra kiểm ngay khi thấy lực ép giảm mà không thử ba phép loại trừ nguyên nhân điện trước. Việc này tốn công tháo lắp oan trong khi vấn đề thực ra nằm ở nguồn, và có thể còn làm xáo trộn một bơm đang hoạt động bình thường. Luôn kiểm nguồn trước khi động tới bơm, nhất là khi hiện tượng chỉ xảy ra vào giờ cao điểm.
Cần tư vấn theo nhu cầu cụ thể?
Gửi thông tin công trình/xưởng — chúng tôi tư vấn chọn đúng model theo đúng nhu cầu của bạn.
Gửi yêu cầu tư vấn