Tính lượng thép mất do bề dày đĩa cắt — nhỏ về khối lượng, lớn về chiều dài

Phép tính khối lượng mất là bao nhiêu?

Mỗi lát cắt bằng đĩa biến một đoạn thép dài đúng bằng bề dày đĩa thành mạt. Tổng chiều dài mất = số lát × bề dày đĩa. Quy ra khối lượng thì nhân với kg/m của phi thép đang cắt, tra ở bảng khối lượng thép theo đường kính.

Với lô 2.000 lát, đĩa dày 3mm: mất 6.000mm = 6m thép. Cùng số lát đó nhưng phi thép khác nhau cho khối lượng mất khác nhau, vì kg/m khác nhau — đó là lý do ⛔ không có một con số hao hụt chung cho máy cắt sắt dùng đĩa.

Vì sao tỷ lệ mất chỉ phụ thuộc chiều dài thanh?

Vì mỗi lát cắt "tiêu" một đoạn bằng bề dày đĩa để tạo ra một thanh dài L. Tỷ lệ mất = bề dày đĩa ÷ (L + bề dày đĩa), gần bằng bề dày đĩa ÷ L khi L lớn. Phi thép biến mất khỏi công thức vì nó nằm ở cả tử số lẫn mẫu số khi quy sang khối lượng.

Suy ra hệ quả đáng chú ý: cắt thanh NGẮN mới là lúc tỷ lệ mất tăng. Cắt phôi đai dài 1,16m bằng đĩa 3mm thì tỷ lệ lên khoảng 0,26% — vẫn nhỏ, nhưng gấp hơn hai lần trường hợp thanh 3m. Với phôi rất ngắn thì nên cân nhắc máy cắt kiểu dao, vốn gần như ⛔ không mất phôi theo bề rộng.

Vậy điều đáng lo thật là gì?

Là chiều dài, ⛔ không phải khối lượng. 6m thép mất trong ví dụ trên tương đương khoảng 5,17 phôi đai dài 1,16m — nhưng chúng ⛔ không mất thành một cục, mà mất rải ra: mỗi cây thép bị hụt vài milimet, và chỗ hụt luôn dồn vào phôi CUỐI của cây.

Nếu lập lệnh cắt sát đúng (ví dụ đúng 10 phôi 1,16m trên cây 11,7m như tính ở trang xếp phôi để ít đầu mẩu nhất) thì phôi thứ 10 sẽ ngắn hơn yêu cầu và phải bỏ. Khi đó tổn thất thật ⛔ không phải 3mm mà là cả một phôi 1,16m — gấp gần 400 lần phần mạt.

Khi nào nên đổi sang máy cắt kiểu dao?

• Cắt phôi ngắn số lượng lớn — tỷ lệ mất theo chiều dài tăng khi thanh ngắn, và số lát cũng nhiều hơn.
• Cần đúng chiều dài từng thanh không được hụt — cắt bằng dao gần như không tiêu tốn chiều dài phôi.
• Muốn giảm chi phí vật tư tiêu hao — so bằng cách tính chi phí lưỡi, đĩa cắt mỗi tấn chứ ⛔ không so cảm tính.
• Cần cắt thép phi lớn liên tục — xem máy cắt sắt thủy lực và chọn lưỡi, đĩa cắt theo vật liệu để đối chiếu đúng nhu cầu.

Sai lầm thường gặp

• Cộng một tỷ lệ hao hụt vào tổng khối lượng để "bù bề dày đĩa" — phần mất chỉ khoảng 0,1%, trong khi hụt phôi cuối mỗi cây gây tổn thất lớn hơn nhiều lần.
• Bỏ hẳn bề dày đĩa khi lập lệnh cắt sát — phôi cuối trên mỗi cây bị hụt, phải cắt bù bằng cây mới.
• Dùng bề dày đĩa nghe được thay vì đọc trên chính đĩa đang dùng — mỗi loại đĩa mỗi bề dày.
• Áp phép tính này cho máy cắt kiểu dao — máy dao gần như không mất phôi theo bề rộng, trừ đi là tính thừa.
• Quên rằng đĩa mòn dần làm bề dày và chiều rộng vết cắt thay đổi trong quá trình dùng — kiểm lại khi lô đòi độ chính xác cao, xem độ chính xác máy cần đạt.