Dao máy cắt sắt cùn có ba lựa chọn, tốn dần: đảo sang cạnh còn sắc, mài lại, thay bộ mới. Nhìn cạnh dao để chọn: bo tròn đều thì đảo hoặc mài; sứt sâu thì bỏ cạnh đó; nứt vào thân thì thay ngay. Đảo và thay theo cặp, lắp xong cắt thử rồi mới chạy lô.
Viết bởi Nguyễn Đỗ Tùng — hơn 15 năm trong nghề cơ điện tử, Cử nhân Cơ khí (ĐH Công nghiệp Hà Nội, 2010).
Trang này nói về loại máy cắt nào?
Máy cắt sắt có hai họ bộ phận cắt khác hẳn nhau. Họ đĩa và lưỡi cưa quay, bóc vật liệu bằng răng hoặc ma sát — cách đọc vết hỏng trên loại đó nằm ở lưỡi cắt mòn nhanh, cháy xanh, mẻ răng. Họ dao thì một dao di động trượt sát qua một dao cố định và ép đứt thanh thép. Trang này chỉ nói về họ thứ hai.
Với họ dao, chi phí không nằm ở giá một con dao mà ở chỗ có dùng hết tuổi thọ của nó hay không: dao dạng khối thường có nhiều hơn một cạnh cắt, và cạnh đã cùn thường mài lại được. Bỏ dao khi mới hết một cạnh là bỏ phần lớn giá trị đã trả. Cách quy phần đó ra chi phí mỗi tấn xem tính chi phí lưỡi, dao cắt mỗi tấn thép.
Số cạnh dùng được của một con dao, chiều xoay cạnh và giới hạn mài lại khác nhau theo từng bộ dao — đọc hồ sơ bộ dao hoặc hỏi nơi bán ngay khi nhận máy. Trang này không suy ra con số đó thay bạn.
Đọc cạnh dao để chọn đảo, mài hay thay
Tháo dao ra, lau sạch rồi nhìn cạnh cắt dưới ánh sáng, nghiêng dao đi vài góc. Cạnh còn sắc gần như không phản sáng; cạnh đã bo tròn phản sáng thành một dải chạy dọc mép.
| Nhìn thấy trên cạnh dao | Tình trạng | Việc nên làm | Ngưỡng số liệu |
|---|---|---|---|
| Dải phản sáng đều suốt chiều dài cạnh, mặt cắt phôi bắt đầu có bavia | Mòn bình thường | Đảo sang cạnh chưa dùng nếu còn; hết cạnh thì đưa đi mài | đang cập nhật |
| Dải phản sáng rộng hẳn ở một đoạn, đúng chỗ hay đặt phôi | Mòn cục bộ | Đảo cạnh; về sau đặt phôi rải dọc chiều dài dao nếu máy cho phép | đang cập nhật |
| Sứt nhỏ lẻ tẻ trên cạnh | Va đập: cắt vượt dải phi, phôi kẹp không chắc, cắt trúng vật cứng | Sửa nguyên nhân va đập trước, rồi đảo cạnh | đang cập nhật |
| Sứt sâu, mất hẳn một mảng cạnh | Hỏng cạnh | Bỏ cạnh đó; kiểm cạnh đang đối diện trên dao kia xem có bị va lây không | đang cập nhật |
| Vết nứt chạy từ cạnh vào thân dao, dù nhỏ | Hỏng thân | Thay dao ngay — không đảo, không mài | đang cập nhật |
| Cạnh vừa mài về mà đổi màu sẫm hoặc xanh | Mài quá nhiệt làm mất độ cứng | Trả lại nơi mài; cạnh đó sẽ cùn rất nhanh | đang cập nhật |
Hàng vết nứt là hàng duy nhất liên quan tới AN TOÀN chứ không chỉ tới chất lượng cắt: dao nứt chịu lực ép lớn mỗi nhát và có thể vỡ. Nguyên lý "đổi màu vì nhiệt là mất độ cứng vĩnh viễn" giống ở lưỡi đĩa, xem lưỡi cắt cháy xanh. Cột "Ngưỡng số liệu" (độ mòn tối đa trước khi đảo, lượng mài tối đa) để trống — trị số thuộc hồ sơ bộ dao.
Vì sao đảo và thay dao phải làm theo CẶP?
Mặt cắt tạo ra ở chỗ hai cạnh gặp nhau: cạnh dao di động và cạnh dao cố định. Lắp một cạnh sắc đối diện một cạnh đã cùn thì bavia vẫn sinh ra từ phía cạnh cùn, còn cạnh sắc gánh thêm phần lực lẽ ra được chia đều nên mòn nhanh hơn bình thường.
Vì vậy đảo hay thay nên làm cho cả hai dao cùng lúc, và ghi lại cạnh nào đang dùng trên dao nào. Dao không có dấu thì sau vài lần tháo lắp không ai còn biết cạnh nào đã dùng, cạnh nào còn mới.
Cách đánh dấu đơn giản nhất là chấm dấu hoặc đóng số lên mặt không tham gia cắt của dao, rồi ghi vào nhật ký máy cặp cạnh đang lắp cùng ngày đảo. Sau vài vòng, số ngày chạy giữa hai lần đảo cho biết chu kỳ thật của chính máy mình.
Tháo, đảo và lắp lại theo trình tự nào?
- Ngắt nguồn ở cầu dao cấp cho máy và giữ chỗ ngắt trong tầm mắt của người đang làm. Máy có bánh đà thì chờ bánh đà dừng hẳn; máy thủy lực thì xả áp theo hồ sơ máy trước khi đưa tay vào cụm dao.
- Vị trí của dao di động khi tháo đọc trên hồ sơ máy — mỗi kiểu cơ cấu dẫn động có một cách đưa dao về chỗ tháo được.
- Tháo bu-lông, lấy dao ra, làm sạch mặt tựa của ổ dao: vảy thép và phoi kẹt ở mặt tựa làm dao lắp lại bị kênh, và dao kênh cho ra đúng triệu chứng của dao cùn.
- Kiểm bu-lông và lỗ ren: ren chờn hoặc bu-lông đã giãn thì thay, không siết bù cho chặt.
- Xoay dao sang cạnh mới theo chiều bộ dao cho phép, áp dao sát mặt tựa, siết bu-lông đều từng lượt thay vì siết chặt hẳn từng con một. Lực siết theo hồ sơ máy.
- Chỉnh khe hở giữa hai dao nếu máy có cơ cấu chỉnh — trị số theo hồ sơ máy và theo phi thép đang cắt.
Trị số khe hở giữa hai dao và lực siết bu-lông dao: đang cập nhật — đọc trên hồ sơ của đúng dòng máy, không mượn số của máy khác. Khe quá rộng sinh bavia, khe quá hẹp làm hai dao cọ vào nhau; cả hai đều lộ ra ở mặt cắt, xem mặt cắt bavia, xiên, móp đầu.
Cắt thử: đạt thì mới chạy lô
Trước khi đưa thép vào, cho máy chạy vài nhịp không tải và nghe: tiếng kim loại cọ hoặc chạm nhau ở cuối hành trình là hai dao đang chạm — dừng máy, kiểm lại khe hở và độ áp sát khi lắp.
Sau đó cắt thử bằng thép đúng phi của lô sắp chạy, không dùng mẩu vụn khác phi. Đọc ba thanh đầu: mặt cắt gọn, không bavia, không móp đầu thì mới chạy lô.
Bavia vẫn còn ngay sau khi vừa đảo sang cạnh mới là tín hiệu lỗi nằm ở LẮP chứ không ở dao: mặt tựa bẩn, dao kênh, bu-lông siết lệch, khe hở sai. Đảo thêm một cạnh nữa lúc này chỉ tiêu tốn cạnh.
Gửi dao đi mài cần dặn những gì?
- Mài cả hai dao của cùng một cặp trong một lần, để hai cạnh giữ cùng trạng thái.
- Mài có làm mát và không để cạnh đổi màu — cạnh ram xanh vì nhiệt mài thì mất độ cứng, lắp về là cùn ngay.
- Giữ đúng góc cạnh cắt và độ phẳng mặt tựa theo bản vẽ bộ dao; mài lệch góc thì cạnh mới sắc nhưng ăn thép khác cạnh cũ.
- Hỏi lượng bóc đi mỗi lần mài và lượng mài tối đa bộ dao chịu được. Dao mỏng đi thì vị trí cạnh cắt thay đổi; nếu máy có cách bù chiều dày dao thì làm theo hồ sơ máy.
- Dao là thép dụng cụ; mài bằng đá hoặc thiết bị không hợp với vật liệu đó thì hỏng cạnh nhanh — nền tảng vật liệu xem vật liệu chế tạo dao, khuôn.
Sai lầm thường gặp
- Thay dao mới khi mới dùng hết một cạnh — bỏ phần lớn tuổi thọ đã trả tiền.
- Đảo một dao, giữ nguyên dao kia — cạnh sắc gặp cạnh cùn, bavia vẫn còn và cạnh mới mòn nhanh hơn.
- Lắp dao lên mặt tựa còn phoi rồi kết luận "dao mới cũng cắt xấu".
- Siết chặt hẳn từng bu-lông một thay vì siết đều theo lượt — dao bị kéo kênh về phía con siết trước.
- Tiếp tục đảo cạnh cho con dao đã có vết nứt vì "cạnh kia vẫn sắc".
- Chạy lô ngay sau khi lắp mà không cắt thử — cả lô nhận chung một lỗi lắp.
Bài liên quan trong danh mục
Câu hỏi thường gặp
Chưa chắc cần. Dao dạng khối thường có nhiều hơn một cạnh cắt và cạnh cùn thường mài lại được. Nhìn cạnh: bo tròn đều thì đảo sang cạnh chưa dùng hoặc đưa đi mài; sứt sâu thì bỏ cạnh đó; nứt vào thân thì thay ngay. Số cạnh dùng được và giới hạn mài đọc theo hồ sơ bộ dao.
Nên làm theo cặp. Mặt cắt tạo ra ở chỗ hai cạnh gặp nhau; một cạnh sắc lắp đối diện một cạnh cùn thì bavia vẫn sinh từ phía cạnh cùn, còn cạnh sắc gánh thêm lực và mòn nhanh hơn. Đánh dấu cạnh đang dùng trên mặt không tham gia cắt để lần sau khỏi nhầm.
Lỗi nằm ở khâu lắp nhiều hơn ở dao: mặt tựa ổ dao còn phoi làm dao kênh, bu-lông siết không đều, hoặc khe hở giữa hai dao sai so với hồ sơ máy. Kiểm lại mấy chỗ đó trước; đảo thêm một cạnh nữa lúc này chỉ tốn cạnh.
Mài cả cặp trong một lần, có làm mát để cạnh không đổi màu, giữ đúng góc cạnh và độ phẳng mặt tựa theo bản vẽ bộ dao, và hỏi lượng bóc mỗi lần cùng lượng mài tối đa. Cạnh bị ram xanh vì nhiệt mài thì mất độ cứng, lắp về là cùn ngay.
Cần tư vấn theo nhu cầu cụ thể?
Gửi thông tin công trình/xưởng — chúng tôi tư vấn chọn đúng model theo đúng nhu cầu của bạn.
Gửi yêu cầu tư vấn