Phôi bị nhấc theo chày khi rút lên là lỗi gạt phôi: tấm gạt mòn hoặc lệch, chày cùn, bề mặt chày bám vảy. Lõi đột bật ngược nằm lại trên mặt cối là lỗi giữ lõi: khe hở rộng, đường thoát lõi nghẹt. Lõi nằm trên mặt cối mà đột tiếp là cách nhanh nhất làm mẻ chày.
Viết bởi Nguyễn Đỗ Tùng — hơn 15 năm trong nghề cơ điện tử, Cử nhân Cơ khí (ĐH Công nghiệp Hà Nội, 2010).
Hai lỗi xảy ra lúc chày RÚT LÊN, không phải lúc đột xuống
Phần lớn sự cố đột lỗ đã có trên site xảy ra lúc chày đi xuống: piston dừng giữa chừng vì thiếu lực, bavia dày dần vì khe hở chày cối lớn lên. Hai lỗi ở trang này xảy ra ở nửa sau hành trình — lúc chày rút lên — nên lỗ vẫn thủng bình thường và người đứng máy thường không để ý.
Khi chày xuyên qua tấm, vật liệu quanh lỗ bị ép giãn ra rồi co lại ôm lấy thân chày. Muốn rút chày lên thì phải có thứ giữ tấm phôi nằm lại — đó là việc của cơ cấu gạt phôi. Còn lõi đột, mẩu vật liệu vừa bị đẩy ra, phải rơi xuống qua lòng cối và đường thoát bên dưới, chứ không bị kéo ngược lên theo mặt chày.
Kiểu cơ cấu gạt phôi và đường thoát lõi khác nhau theo dòng máy (máy đứng, máy đột thủy lực cầm tay): đang cập nhật — đọc theo hồ sơ máy. Trang này nói dấu hiệu nhìn thấy được và hướng kiểm chung.
Đọc dấu hiệu để biết lỗi nằm ở đâu
| Thấy gì | Nghiêng về | Kiểm gì trước (máy đã ngắt nguồn, xả áp) | Ngưỡng số liệu |
|---|---|---|---|
| Tấm phôi bị nhấc lên theo chày, rơi xuống khi chày rút hết | Cơ cấu gạt phôi mòn, lệch hoặc đặt cách mặt phôi quá xa | Vị trí và mặt tì của tấm gạt so với mặt phôi | đang cập nhật |
| Mép lỗ bị kéo lồi lên phía chày rút, tấm cong nhẹ quanh lỗ | Lực gạt quá lớn: chày cùn, khe hở quá hẹp, hoặc thân chày bám vảy | Thân chày có vệt xước dọc, vảy thép bám không; bộ khuôn có đúng cỡ cho độ dày không | đang cập nhật |
| Lõi đột nằm trên mặt cối hoặc dính dưới mặt chày sau nhát đột | Lõi bật ngược: lòng cối giữ lõi kém, mặt chày dính dầu, lõi mỏng nhẹ | Lòng cối có mòn rộng không; lượng dầu trên mặt chày | đang cập nhật |
| Có vết lõm tròn cạnh lỗ ở nhát đột sau | Lõi của nhát trước bị đột đè | Dọn mặt cối; tìm nguyên nhân lõi bật ngược trước khi đột tiếp | đang cập nhật |
| Mỗi nhát sau khó xuyên hơn, lõi không rơi ra dưới máy | Đường thoát lõi dưới cối bị nghẹt, lõi dồn ứ trong lòng cối | Dọn đường thoát lõi; kiểm lòng cối có vết nứt không | đang cập nhật |
| Chỉ xảy ra với tấm có dầu, bụi hoặc lớp phủ | Bề mặt phôi làm lõi dính theo hoặc làm chày bám | Lau sạch vùng đột rồi thử lại | đang cập nhật |
Nguồn: suy luận cơ học của vật liệu co lại ôm thân chày khi rút, và của lõi đột chịu ma sát với lòng cối. Cột "Ngưỡng số liệu" (khe hở theo độ dày, vị trí tấm gạt) để trống — trị số do nhà sản xuất bộ khuôn và máy quy định cho từng cỡ.
Khe hở chày cối: hẹp quá và rộng quá hỏng theo hai kiểu ngược nhau
Khe hở hẹp thì vật liệu quanh lỗ ôm thân chày chặt hơn, và lực cần để gạt phôi khỏi chày lớn hơn: tấm dễ bị nhấc theo, mép lỗ bị kéo lồi, thân chày mòn xước nhanh.
Khe hở rộng thì lõi đột nằm lỏng trong lòng cối, lòng cối giữ lõi kém: lõi dễ bị kéo ngược lên theo mặt chày khi rút, nhất là khi mặt chày có dầu. Khe hở rộng cũng là nguồn gốc của bavia dày — vòng xoáy mẻ cạnh đã nói ở trang riêng.
Vì hai hướng hỏng ngược nhau, đừng đoán hướng nào rồi chỉnh: đọc dấu hiệu ở bảng trên trước. Bộ khuôn đúng cỡ cho độ dày đang đột là điều kiện đầu tiên; bộ khuôn lắp lẫn từ máy khác có thể vừa về cơ khí mà sai khe hở, xem thẩm định máy ép, cán ren, đột lỗ cũ.
Vì sao lõi nằm trên mặt cối lại nguy hiểm cho chày?
Nhát đột kế tiếp chạm vào chỗ có lõi nằm đè là đột qua hai lớp vật liệu cùng lúc, và lớp trên — cái lõi — lại không nằm đúng tâm. Chày chịu tải lớn hơn thiết kế và bị đẩy lệch sang một bên; lực ngang đó chính là thứ làm mẻ cạnh chày.
Tấm phôi cũng hỏng theo: vết lõm tròn cạnh lỗ, hoặc lỗ bị xé méo. Với bản mã liên kết bu-lông, lỗ méo là phải bỏ tấm, xem đột lỗ bản mã thép cho liên kết bu-lông.
Nếu tới lúc phát hiện thì chày đã mẻ, việc mài lại hay thay theo ranh giới ở khe hở chày cối đột lỗ: vết mẻ đầu tiên là mốc chuyển từ mài sang thay.
Dọn lõi và gỡ phôi bám cho an toàn
- Phôi bị kẹt trên chày giữa chừng: không đưa tay giật ra. Ngắt nguồn, xả áp theo hồ sơ máy như ở máy đột lỗ bị kẹt giữa chừng, rồi mới gỡ.
- Dọn lõi trên mặt cối bằng dụng cụ, không dùng tay, và chỉ khi máy đã ngắt nguồn.
- Dọn đường thoát lõi theo lịch, không đợi tới lúc nghẹt: lõi dồn ứ trong lòng cối là tải phá cối.
- Lõi đột rơi ra có cạnh sắc và có thể văng khi đột tấm dày — giữ khay hứng và khu dưới máy trống người.
- Tấm lớn bị nhấc theo chày có thể lật khi rơi xuống: đỡ tấm và đứng lệch khỏi hướng tấm có thể rơi.
Checklist chung khi đứng nhóm máy này xem an toàn vận hành: máy ép ống, cán ren, đột lỗ.
Sai lầm thường gặp
- Đột tiếp khi lõi của nhát trước còn nằm trên mặt cối.
- Đổ cho máy yếu khi tấm bị nhấc theo chày — lỗ vẫn thủng, lỗi nằm ở khâu gạt phôi.
- Bôi dầu lên mặt chày cho "trơn" rồi ngạc nhiên vì lõi bật ngược nhiều hơn.
- Thay chày mới trong khi lòng cối đã mòn rộng — lõi vẫn bật ngược như cũ.
- Chờ đường thoát lõi nghẹt hẳn mới dọn.
- Đưa tay gỡ phôi bám chày khi máy chưa ngắt nguồn, chưa xả áp.
Bài liên quan trong danh mục
Câu hỏi thường gặp
Vì vật liệu quanh lỗ co lại ôm thân chày, và cơ cấu gạt phôi không giữ được tấm nằm lại khi chày rút. Kiểm tấm gạt có mòn, lệch hay đặt quá xa mặt phôi không; nếu mép lỗ còn bị kéo lồi thì lực gạt đang quá lớn — nghi chày cùn, khe hở quá hẹp hoặc thân chày bám vảy.
Thường là lòng cối giữ lõi kém vì khe hở rộng hoặc cối đã mòn, cộng với mặt chày dính dầu làm lõi bám theo khi rút. Lõi mỏng nhẹ khi đột tấm mỏng cũng dễ bị kéo lên hơn. Dọn mặt cối trước mỗi nhát cho tới khi tìm ra nguyên nhân.
Có. Nhát sau đột qua hai lớp vật liệu cùng lúc và lớp lõi lại không nằm đúng tâm, nên chày chịu tải lớn hơn và bị đẩy lệch sang một bên — đúng lực ngang làm mẻ cạnh chày. Tấm phôi cũng bị lõm hoặc méo lỗ.
Không đưa tay giật ra. Ngắt nguồn, xả áp theo hướng dẫn của máy, rồi mới gỡ tấm khỏi chày bằng dụng cụ. Sau đó kiểm tấm gạt phôi, độ sắc của chày và bộ khuôn có đúng cỡ cho độ dày đang đột không trước khi đột tiếp.
Cần tư vấn theo nhu cầu cụ thể?
Gửi thông tin công trình/xưởng — chúng tôi tư vấn chọn đúng model theo đúng nhu cầu của bạn.
Gửi yêu cầu tư vấn